در بعضى از روايات گذشته، اشاره لطيفى به اين معنى شده بود آنجا كه پيامبراكرم صلى الله عليه و آله مى‌فرمود: «لاتَزالُ امَّتِى بِخَيْرٍ ما تَحابُّوا وَ تَهادُوا وَ أدَّوُا الْامانَةَ وَ اجْتَنِبُوا الْحَرامَ ... فَاذا لَمْ يَفْعَلُوا ذلِكَ ابْتِلُوا بِالْقَحْطِ وَ السِّنِين؛ پيوسته امت من در مسير خير (و بركت) هستند مادام كه نسبت به يكديگر محبت دارند و كمك مى‌كنند و امانت را رعايت مى‌نمايند، و از حرام پرهيز مى‌كنند ... هنگامى كه اين كارها را ترك كنند گرفتار قحطى و خشكسالى مى‌شوند». [١]

از سوى پنجم امانت به مفهوم گسترده كه شامل مسايل علمى نيز مى‌شود، سبب پيشرفت علوم و دانش‌ها است، دانشمندان امين و با صداقت سعى مى‌كنند در مطالعات و آزمايش‌هاى خود دقت به خرج دهند و آنچه را باز يافته‌اند بى‌كم و كاست در اختيار ديگران بگذارند، و همين سبب پيشرفت علم و دانش است در حالى كه اگر اصل امانت از مطالعات علمى برداشته شود، ممكن است سبب گمراهى افراد ناآگاه گردد.

در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود: «كُلُّ ذِى صَناعَةٍ مُضْطَرٌّ الَى ثَلاثِ خَلالٍ يَجْتَلِبُ بِهَا الْمَكْتَسِبَ وَ هُوَ انْ يَكُونَ حاذِقاً بِعَمَلِهِ، مُؤَدِّياً لِلْامانَةِ فِيهِ، مُسْتَمِيلًا لِمَنْ اسْتَعْمَلَهُ؛ هر صاحب صناعتى لازم است سه صفت داشته باشد كه به وسيله آنها كسب و كار خود را رونق دهد، نخست اين كه در كارش ماهر باشد، و امانت را در آن ادا كند، و نسبت به كسانى كه آنها را به كار مى‌گيرند عطوف و مهربان باشد». [٢]

اين نكته نيز حائز اهميت است كه امانت انسان را به صداقت و راستى دعوت مى‌كند همان گونه كه صداقت و راستى انسان را به سوى امانت فرا مى‌خواند زيرا صداقت نوعى امانت در گفتار است، و امانت نوعى صداقت در عمل، به اين ترتيب هر دو به يك ريشه در دو چهره مختلف باز مى‌گردند.

لذا در احاديث اسلامى از اميرمؤمنان على عليه السلام آمده است كه فرمود: «الْامانَةُ

[١]. بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ١١٥.

[٢]. همان، جلد ٧٥، صفحه ٢٣٦.