خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٨١ - ٣/ ١ اهتمام بر خردورزى
[وسيله] آن، زمين را پس از مرگش زنده گرانيده است؛ و [همچنين در] گردش بادها و ابرى كه در ميان آسمان و زمين آرميده است، براى گروهى كه مىانديشند، واقعاً نشانههايى [گويا] وجود دارد.
و فرمود: « [خدا] زمين را پس از مرگش زنده مىگرداند. به راستى آيات [خود] را براى شما روشن گردانيدهايم؛ باشد كه بينديشيد». و فرمود: «و باغهايى از انگور و كشتزارها و درختان خرما؛ چه از يك ريشه و چه از غير يك ريشه كه با يك آبْ سيراب مىگردند، و [با اين همه] برخى از آنها را در ميوه [از حيث مزه و نوع و كيفيت] بر برخى ديگر، برترى مىدهيم».
و فرمود: «و از نشانههاى او [اينكه] برقى را براى شما بيمآور و اميد بخش مىنماياند، و از آسمان، بهتدريج آبى فرو مىفرستد كه به وسيله آن، زمين را پس از مرگش زنده مىگرداند. در اين [امر هم] براى مردمى كه تعقّل مىكنند، قطعاً نشانههايى است».
و فرمود: «بگو بياييد تا آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده، براى شما بخوانم: چيزى را با او شريك قرار مدهيد، و به پدر و مادرتان احسان كنيد، و فرزندان خود را از بيم تنگدستى مكشيد؛ ما شما و آنان را روزى مىرسانيم؛ و به كارهاى زشت- چه علنى آن و چه پوشيده [اش]- نزديك مشويد، و نفسى را كه خدا حرام گردانيده، جز به حق مكشيد. اينهاست كه [خدا] شما را به [انجام دادن] آن سفارش كرده است؛ باشد كه بينديشيد».
و فرمود: «آيا در آنچه به شما روزى دادهايم، شريكانى از بردگانتان داريد كه در آن [مال با هم] مساوى باشيد و همان طور كه شما از يكديگر بيم داريد، از آنها بيم داشته باشيد؟ اين گونه، آيات خود را براى مردمىكه مىانديشند، به تفصيل بيان مىكنيم».
اى هشام! خداوند، پيامبران و رسولان را به سوى بندگان فرستاد تا از خداوند، شناختْ پيدا كنند. بهترين پاسخ دهندگان به دعوت پيامبران، كسانىاند كه خدا را بهتر بشناسد، و داناترين مردم به فرمان خداوند، خردمندترين آنهاست، و خردمندان، رتبههايى عالى در دنيا و آخرت دارند.
١٦١. جابر بن عبداللَّه: رسول خدا اين آيه را خواند: «و اين مَثَلها را براى مردم مىزنيم و جز دانشوران، آن را در نمىيابند». [آن گاه] فرمود: «دانشور، كسى است كه دريافتى از خداىِ عزّوجل دارد؛ از فرمانهايش پيروى مىكند واز خشم او دورى مىگزيند».
١٦٢. پيامبر صلى الله عليه و آله: خداى متعال، خرد را بر سه پاره تقسيم كرد، هر كه آن سه پاره را دارا شود، خردش كامل است و آنكه از آن بىبهره است، خردمند نيست. شناختى نيكو