خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣١ - الف دانش و حكمت

گواهى ايستد، عبرتى است»؛ يعنى [براى‌] كسى كه خرد دارد؛ و فرموده است: «و به راستى، لقمان را حكمت داديم». فرمود: «يعنى فهم و خرد [داديم‌]».

اى هشام! خداوند، پيامبران و رسولانش را مبعوث نكرد؛ مگر بدان جهت كه از خداوند دركى پيدا كنند. بهترين كسانى كه دعوتِ پيامبران را پاسخ گفتند، آنانى هستند كه از معرفت و شناختِ نيكويى برخوردارند؛ و كسانى داناتر به دستوراها و شئون الهى‌اند كه از خردى نيكوتر بهره‌مندند؛ و آنانى كه از خردى كاملتر برخوردار باشند، به جايگاهى برجسته‌تر در دنيا و آخرت دست خواهند يافت.

اى هشام! چگونه كارهايت نزد خداوند پاكيزه باشد و رشد كند، با آنكه دلت از شئون الهى، دورى جُسته و با پيروى از هواها او را بر عقلت پيروز كرده‌اى...

اى هشام! حق براى فرمانبرى از خداوند است و رستگارى، تنها در گرو پيروى است، و پيروى، جز با دانش حاصل نگردد، و دانش با آموختن به دست آيد، و آموختن، به عقل گره مى‌خورد. دانش را بايد از عالم ربّانى آموخت و شناخت آن با عقل است. كسى كه از خداوند دركى ندارد، از او نخواهد ترسيد؛ و آنكه از خداوند، معرفت و شناختى به دست نياورد، دلش در گرو معرفتى استوار كه حقيقتِ آن را بيابد، نخواهد شد و از چنين معرفتى بهره‌مند نخواهد گشت؛ مگر آنكه سخنش كارش را تصديق كند و درونش با آشكارش موافق باشد؛ چرا كه خداوند مبارك نام، ظاهر را نشانه باطن پنهان و سخنگوى آن قرار داد.

٢٧٥. امام كاظم عليه السلام‌- در سفارشى به هشام-: اى هشام! به درستى كه خرد، همراه دانش است؛ [چنانكه‌] خداوند فرمود: «اين مَثَلها را براى مردم مى‌زنيم و جز دانشوران، آن را در نيابند».

٢٧٦. امام على عليه السلام: خرد و دانش، همپاى يكديگرند و به يك رَسَن بسته‌اند؛ از هم جدا نشوند و ستيز نكنند.

٢٧٧. پيامبر صلى الله عليه و آله: خرد، بازدارنده از نادانى است و نفس به سان پليدترين چهارپاست كه اگر مهار نگردد، سرگردان شود. پس خرد، مهار نادانى است.

٢٧٨. امام على عليه السلام: آنكه خردمند شود، آگاه گردد.

٢٧٩. امام على عليه السلام: خرد، پايه دانش و دعوت كننده به فهم است.

٢٨٠. امام على عليه السلام: با عقلها قله دانشها به دست آيد.