فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢١٥ - ٢ـ وجوب آن عقلى است يا شرعى

امام صادق ـ عليه السلام ـ از پيامبر گراميصلَّى اللّه عليه و آله و سلَّم حديثى را نقل مى كند كه بيانگر همين حقيقت است.

رسول گرامى صلَّى اللّه عليه و آله و سلَّم فرمود: «هرگاه انسان در خفا مرتكب گناهى گردد، فقط به خود ضرر ميرساند واگر آشكارا انجام دهد وكسى از او انتقاد نكند، سعادت عموم را درخطر مى افكند».

امام پس از نقل حديث پيامبر مى فرمايد: «او با عمل ناهنجار خود، دين خدا را موهون ساخته ودشمنان خدا را به پيروى از خود دعوت مى نمايد». [١]

از اين بيان روشن مى گردد كه عقل وخرد براى حفظ سعادت اجتماع كه ضامن سعادت فرد نيز هست، بر لزوم امر به معروف وباز دارى از منكر به طور اجمال حكم مى كند يعنى آنجا كه اگر سهل انگارى شود، سعادت جامعه وخود انسان دستخوش اختلال مى گردد وچون تشخيص موارد آن به صورت دقيق روشن نيست، از باب مقدمه در همه جا بايد در اجراى اين دو اصل كوشش كرد، تا غرض اصلى تحقق پذيرد.

در گذشته ياد آور شديم كه لطف محصِّل مطلقاً واجب ولطف مقرّب نيز در شرايطى واجب مى باشد. مسأله امر به معروف ونهى از منكر، به طور كلى از اقسام لطف مقرّب است كه اگر در آن مسامحه شود، نوع مردم نسبت به واجبات بى تفاوت بوده ويا در آلودگى فرو مى روند.

با وجود اين دو دليل روشن، ابوهاشم از معتزله وخواجه از اماميه، وجوب آن را فقط سمعى دانسته اند وانتظار ما از خواجه غير اين بوده واو در تجريد الإعتقاد،