فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٥٩ - ٤ ـ ابراهيم بن سيّار معروف به

تَعَلَمُون)(نور / ١٩) بودند.

٤ ـ ابراهيم بن سيّار معروف به «نظام»(١٦٠ ـ ٢٣١هـ)

نظام چهارمين شخصيت معتزله است كه در مدرسه اعتزال بصره رشد نموده است. ابن نديم مى گويد: كنيه او ابو اسحاق و متكلم، شاعر و اديب بود. گويا ابو نواس با او رابطه خوبى نداشته و اين دو بيت ياد شده در زير را در حق او سروده است:

فقل لمن يدعى في العلم فلسفة حفظت شيئاً و غابت عنك أشياء

لاتحظر العفو إن كنت امرء حرجا فإن خطر كه بالدين ازراء![١]

«به آن كس كه ادعاى آگاهى از فلسفه دارد، بگو يك چيز را فراگرفتى و چيزهاى بسيارى را فراموش كرده اى اگر تو خودت مرد سخت گيرى هستى، عفو الهى را ممنوع نشمار، نگو رحمت حق به گنهكارانى كه بدون توبه مرده اند نخواهد رسيد، زيرا چنين منعى دين را خوار و كوچك مى سازد».

او در اين بيت اخير به عقيده نظام اشاره مى كند كه خدا از گنهكارى كه بدون توبه از جهان رفته است، نخواهد گذشت. آنگاه از او انتقاد مى كند كه تو نبايد عفو الهى را ممنوع بشمارى، زيرا منع عفو، يك نوع اهانت به دين است.

كعبى از او چنين ياد مى كند: او اهل بصره بود و آراى مخصوصى در علم كلام داشت.[٢]

سيد مرتضى او را چنين توصيف مى كند: او در علم كلام برترى خاصى داشت، حاضر جواب، عميق و دقيق بود. اگر او به آراى ناصواب كشيده شد، به