فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٢ - ٧ـ افعال بندگان فعل مستقيم خداست

هركس سخن از تأثير طبيعت وعليت آن بگويد اين در نزد اهل اسلام كفر است.

اشاعره در باره افعال خدا معتقدند كه فعل انسان اثر مستقيم خداست وقدرت انسان در پديد آمدن آن تأثير ندارد، چيزى كه هست هر موقع انسان اراده كند، قدرتى در وجود او پديد مى آيد، اما اين قدرت كوچكترين تأثيرى در پيدايش فعل ندارد.

اشعرى به خاطر جمع ميان حصر خالقيت در خدا (هل من خالق غير اللّه) وتوجيه مسؤوليت بشر در مقابل افعال خود، اصطلاحى پديد آورده يا از اصطلاحى پيروى كرده است[١] به نام كسب ومى گويد: خالق خداست وبندگان خدا كاسب هستند، بنده فعل خود را پديد نمى آورد، بلكه آن را كسب مى كند، اما در تفسير «كسب» آنچنان سخنان مختلف گفته اند كه خود كسب يكى از لغزهاى جهان در آمده است وروشن ترين معنى آن چيزى است كه علاء الدين قوشچى شارح عقايد اشعرى، در شرح «تجريد» آورده است. او ميگويد:مقصود از كسب اين است كه قدرت واراده انسان با صدور فعل از او مقارن ميباشد، درحالى كه هيچ يك از اين دو (اراده وقدرت انسان) در فعل او تأثير نگذاشته وانسان ظرف فعلى است كه خدا آفريننده اوست.[٢]

ولى بايد توجه كرد كه اگر قدرت واراده انسان در فعل او تأثيرى ندارد، پس چرا او مسؤول فعل خدا باشد واگر بگويد:مسؤوليت او به خاطر اراده اوست (كه سبب مى شود دستى از غيب در آيد وفعل انجام دهد) نه به خاطر آن است كه او انجام داده است، نقل كلام به خود اراده مى شود، اگر او نيز در اراده خود مؤثر نباشد در اين صورت نبايد مسؤوليتى متوجه او شود.