فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٥٨ - تفسير قدر وقضاء در افعال بندگان

معنى جمله شرطيه اين است كه بشر مى تواند از يكى از اين دو راه وارد شود: يكى استغفار، ديگرى ادامه گناه وهر كدام براى خود عكس العملي دارد وهر دو متعلق تقدير الهى است. چيزى كه هست انتخاب آن، در دست بشر است.

٢ـ (وإذ تأذن ربّكم لئن شكرتم لأزيدنكم ولئن كفرتم إنّ عذابي لشديد) (ابراهيم /٧)

«پروردگار شما اعلام كرده است اگر سپاسگزار باشيد، نعمت خود را در حقّ شما فزونى مى بخشد واگر ناسپاسى كنيد، عذاب او سخت است».

در اين آيه هر دو طرف قضا وقدر به صورت كلّى بيان شده است واين كه هر دو سنت خداست ولى انتخاب آن در دست بشر است.

٣ـ (ولو أنّ أهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السّماء والأرض ولكن كذبوا فأخذناهم بما كانوا يكسبون)(اعراف/٩٦)

«اگر مردم شهرى ايمان آوردند واز گناه پرهيز كردند، درهاى بركات آسمان وزمين را به روى آنان مى گشاييم ولى مردم ازاين در وارد نشدند واين سنت را رها كردند ودر پوشش سنت ديگر قرار گرفتند وآن اينكه آيات الهى را تكذيب كردند ، آنان را به خاطر اعمالى كه انجام مى دادند، گرفتيم».

٤ـ (إنّ اللّه لايغيّر ما بقوم حتّى يغيّروا ما بأنفسهم) (رعد/١١)

«خدا وضع زندگى مردم را دگرگون نمى سازد، مگر آنكه قبلاً در خود آنها دگرگونى پديد آيد».

از اين نوع آيات در قرآن، كه حاكى از سنتهاى كلى الهى است، فراوان به چشم مى خورد واعتقاد به چنين تقدير وقضايى، از انسان، اختيار وآزادى را سلب نمى كند، اگر نگوييم كه آن را محكمتر واستوارتر مى سازد واين نوع از سنن الهى بسان ديگر اصول، نتايج كلى دارد. سخن در اين است كه انسان كدام يك از آنها را