وجود داشت که گفته اند محل قبلي مقام ابراهيم بوده است. همچنين در باره اين محل، گفته اند که رسول خدا(صلي الله عليه وآله) در آنجا به نماز ايستاده است. در سال ١٣٧٧ اين حفره را به دليل ازدحام جمعيت براي اقامه نماز، پر کرده و با سنگ محل آن را مشخص ساختند، اين حفره را معجن مي نامند، جايي که ملاط براي بناي کعبه درست مي کرده اند. حِجْر اسماعيل در فاصله ميان رکن عراقي و شامي، ديواري است با ارتفاع ٣٠/١ متر که قوسي شکل بوده و حجر اسماعيل ناميده مي شود. حجر اسماعيل يادگار زمان ابراهيم و اسماعيل(عليهما السلام) و مدّت زماني پس از بناي کعبه مي باشد. بنابر اين، قدمت و پيشينه آن به زمان بناي کعبه به دست ابراهيم(عليه السلام) مي رسد. نقل هاي تاريخي حکايت از آن دارد که اسماعيل(عليه السلام) در همين قسمت زندگي مي کرد و خيمه گاه او در اين سوي بوده است. مادرش هاجر نيز با وي در همين جا مي زيست و پس از رحلت، در حجر دفن شد. از امام صادق(عليه السلام) نقل شده است که فرمود: الْحِجْرُ بَيْتُ إِسْمَاعِيلَ وَ فِيهِ قَبْرُ هَاجَرَ وَ قَبْرُ إِسْمَاعِيلَ ;[١] حجر، خانه اسماعيل و محل دفن هاجر و اسماعيل است. از آنجا که حجر اسماعيل داخل در مطاف است، مي تواند نشانه اي بر عظمت آن باشد. در برخي از روايات آمده است که پيامبران زيادي در اينجا مدفون شده اند. در اصل، حجر اسماعيل جزئي از کعبه به شمار مي آيد. گويا براي نخستين بار، منصور عباسي حجر اسماعيل را با سنگ هاي سفيد پوشانيد. پس از آن در دوره مهدي و نيز هارون عباسي اين سنگ ها تعويض و نو شد. ناودان طلا نيز که بر بام کعبه نصب شده، به سمت حِجر اسماعيل است.[٢]

[١] کافي، ج٤، ص٢١٠
[٢] در باره حجر اسماعيل بنگريد به مقاله اي با همين عنوان از محمدامين پوراميني در فصلنامه ميقات حج ، ش ٨، صص ١١٦ ـ ١٠٢ و ش ٩، صص ١٣٠ ـ ١٠٧