آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ١٠٤

زمزم را به عنوان هديه در اختيار حجاج قرار مي دهند. هنگامي که بني عباس سقايت را حق خانوادگي خويش مي دانستند، قبّه اي بر روي زمزم ساخته بودند که قرن ها برپا بود و پيوسته بازسازي مي شد. در طرح توسعه اي که در عهد سعودي ها به اجرا در آمد، به هنگام تخريب قبّه مقام ابراهيم، ساختمان چاه زمزم هم خراب شد و تنها پلکاني براي رفتن به زيرزمين و استفاده از آب ساخته شد. و همچنين آب زمزم به وسيله لوله کشي به خارج از مسجدالحرام انتقال داده شد.[١] در حال حاضر، مرکز تجمع اين آب، تصفيه و تلفيق آن با آبهاي ديگر در يک مجتمع بزرگي در منطقه کُدَي انجام مي شود و از آنجا با ماشين يا لوله کشي به نقاط ديگر انتقال داده مي شود. درهاي مسجد مسجد الحرام در گذر تاريخ و در توسعه هايي که صورت گرفت، داراي درهاي بسياري شد که برخي از آنها، در هر دوره، نامي ويژه به خود گرفت. در حال حاضر، مسجد شمار فراواني درِ کوچک و بزرگ دارد. درهاي کوچک اغلب در طرف مسعي است که نام هاي آنها عبارت است از: باب بني شيبه ، باب السلام ، باب علي ، باب النبي ، باب العباس و در دو سوي اين درها، باب مروه در برابر مروه و باب صفا در برابر صفا است. گفتني است که باب بني شيبه از اعتبار خاصي برخوردار بوده است; زيرا پس از سقوط هُبَل از بام کعبه، آن را در کنار اين در دفن کردند و بنابراين، رفت و شد موحّدان در اينجا، به معناي کوبيدن بيشتر شرک و بت پرستي است. استحباب ورود از اين در به مسجد به همين دليل است.[٢] در سمت شمالي مسجد، افزون بر درهاي متعدد، مهم ترين دري که در امتداد کوه