قسمت شمالي شهر، جايي که امکان ورود دشمن از آن ناحيه وجود داشت، کندند. دشمن در پشت خندق زمين گير شد و پس از گذشت بيست روز، در حالي که برخي از پهلوانان آنها که از خندق عبور کرده بودند، کشته شدند، با سرشکستگي مدينه را ترک کردند. در واقع، اين آخرين زورآزمايي مشرکان در برابر مسلمانان بود که به شکست انجاميد. در سال ششم هجرت، رسول خدا(صلي الله عليه وآله) به قصد انجام عمره و به همراه بيش از يک هزار و پانصد تن از اصحاب راهي مکه شد. مشرکان اعلام کردند که مانع از ورود رسول خدا(صلي الله عليه وآله) به مکه خواهند شد. آن حضرت راه خود را کج کرد و در حديبيه ـ که در مسير جدّه است ـ متوقف شد. آنگاه نماينده اي به داخل شهر فرستاد، اما با دير شدن بازگشت او، رسول خدا(صلي الله عليه وآله) با اصحاب بيعت کرد تا در برابر مشرکان مقاومت کنند. اين بيعت را بيعت رضوان ناميدند. نماينده رسول خدا(صلي الله عليه وآله) بازگشت و پس از آمدن نماينده مشرکان، صلح حديبيه به امضا رسيد. بر اساس اين معاهده، جنگ به مدت ده سال متوقف شد و مقرر گرديد که از سال بعد از آن، رسول خدا(صلي الله عليه وآله) و اصحابش بتوانند براي انجام عمره سه روز را در مکه بسر برند. در سالهاي ششم و هفتم، رسول خدا(صلي الله عليه وآله) به شاهان و رؤساي قبايل بزرگ نامه نوشت و آنان را به اسلام دعوت کرد. همچنين، در سال هفتم براي نخستين بار پس از هجرت، با اصحاب راهي مکه شد و سه روز را براي انجام عمره در شهر بسر برد. در سال هشتم، مشرکان پيمان را شکستند و برخلاف معاهده حُدَيْبيه رفتار کردند و پيامبر(صلي الله عليه وآله) که در پي فرصتي براي فتح مکه بود، سپاه عظيمي را روانه اين شهر کرد و خود فرماندهي آن را برعهده گرفت. شهر با مقاومت بسيار محدودي که از سوي برخي جوانان خودسر مکه به عمل آمد، فتح شد. رسول خدا(صلي الله عليه وآله) به مسجدالحرام درآمد، بت ها را شکست و آنگاه به داخل کعبه رفت و آثار شرک را از آنجا زدود. امام علي(عليه السلام) سهم مهمي در شکستن بتهاي نصب شده بر روي کعبه داشت. بدين ترتيب، بيست و يک سال بعد از بعثت و هشت سال پس از هجرت، مکه در