آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ٣٧٤

مسجد الثنايا مسجد ثنايا، که به نام مبارک دندان هاي شکسته پيامبر(صلي الله عليه وآله) در غزوه احد است، مسجد ديگري است که در دامنه کوه احد و پيش از شِعب واقع شده و در فاصله پانصد قدمي مقبرة الشهدا بوده است. حسام السلطنه مي گويد: مسجد الثنايا ... داراي صحن کوچک و گنبدي است، به درون آن رفته، در محرابش دو رکعت نماز خوانديم و اين مسجد بالاتر از بقعه حمزه، در شمال آن واقع است.[١] اين مسجد در محلي ساخته شده که عتبة بن ابي وقّاص دندان مبارک رسول خدا(صلي الله عليه وآله) را شکست. اکنون مسجدي بالاتر از مقبره حمزه، در ابتداي محله احد ـ که امتداد محله در داخل شعب است ـ وجود دارد. به نظر مي رسد همان مسجد ثنايا باشد. با اين حال، پس از تخريب اين مسجد بعيد است که کسي جرأت بازسازي آن را يافته باشد. بنابر اين، بايد گفت مسجد ياد شده از ميان رفته است. ميرزا محمد مهندس در سال ١٢٩٤ نوشته است: به فاصله سه ربع ساعت از مدينه، مرقد حضرت حمزه سيد الشهدا... است و در شمالش به بُعد پانصد قدم، تقريباً محل صدمه خوردن دندان مبارک حضرت رسول الله ... و در هشتصد و شانزده قدمي مقبره حضرت حمزه، در انتهاي درّه مسجدي است که حضرت رسول الله در روز احد در حالت جراحت و به تنهايي در اين مکاني که مسجد است نماز خوانده اند و حضرت صادق به عقبة بن خالد فرمودند که در اين مسجد نماز بخوان.[٢] سخن امام صادق(عليه السلام) چنين است: فَإِذَا قَضَيْتَ هَذَا الْجَانِبَ أَتَيْتَ جَانِبَ أُحُد فَبَدَأْتَ بِالْمَسْجِدِ الَّذِي دُونَ الْحَرَّةِ فَصَلَّيْتَ فِيهِ ثُمَّ مَرَرْتَ بِقَبْرِ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَسَلَّمْتَ عَلَيْهِ ثُمَّ مَرَرْتَ بِقُبُورِ الشُّهَدَاءِ فَقُمْتَ عِنْدَهُمْ فَقُلْتَ السَّلامُ عَلَيْکُمْ يَا أَهْلَ الدِّيَارِ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَ إِنَّا بِکُمْ لاحِقُونَ ثُمَّ تَأْتِي الْمَسْجِدَ الَّذِي کَانَ فِي الْمَکَانِ الْوَاسِعِ إِلَي جَنْبِ