آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ١٧٦
حره به طور معمول به سنگ هاي سياهي اطلاق مي شود که به صورتي خشن سطح زمين را پوشانده و پستي و بلندي تپه اي دارد و به صورت کوه نيست. در فاصله هاي دورتري از مدينه حره هاي ديگري نيز وجود دارد.
در قسمت شمالي شهر، حد فاصل کوه احد در شمال غرب و کوه سلع در غرب مدينه، فضاي نسبتاً بازي وجود دارد که عمدتا زمين هاي کشت و نخلستان بوده و هست.
در پشت کوه احد، کوه کوچک دايرهوار قرمزي هست که آن را کوه ثور ـ طبعا بجز کوه ثور مکه ـ مي نامند. اين کوه، حد حرمِ مدينه در شمال است، درست مانند اين سويِ قبا که کوه عير قرار دارد و حدّ جنوبي حرم است. در حديث آمده است که مرز حرم بودن مدينه در جنوب و شمال حد فاصل عير و ثور است. هر کدام از اين دو کوه، تا مسجد النبي هشت کيلومتر مي باشد. حد حرم در شرق و غرب، همان حره شرقي و غربي است.
ساکنان مدينه پيش از اسلام
پيش از اسلام، دو گروه عرب و يهودي در يثرب و به عبارتي در حدّ فاصل حره شرقي، حرّه غربي، قبا و اُحُد زندگي مي کردند. قبايل يهودي عبارت بودند از: بني قَيْنُقاع، بني نَضير و بني قُرَيْظه که عمدتا در جنوب و جنوب شرقي، در منطقه عوالي ـ که امروزه به شارع عوالي يا شارع علي بن ابي طالب(عليه السلام) نامور است ـ زندگي مي کردند.[١]
در امتداد خط حرّه شرقي، داخل محدوده مدينه، دو گروه از يهود و سه گروه از اوس ساکن بودند; از جنوب به شمال، ابتدا بني نضير، سپس بني قريظه; بعد از آن بني ظفر و بني عبداشهل و بني زعور از اوسيان به ترتيب تا ابتداي مسير احد زندگي
[١] عاليه يا عوالي بخش جنوبي مدينه را شامل مي شود که تا قبا ادامه دارد. در تواريخ آمده است که وقتي حضرت به مدينه وارد شد نزل من عُلْو المدينة در عاليه مدينه ساکن شد، که مقصود همان قباست. نکـ : المعالم الأثيره، ص ٢٠١