آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ١٧٨
اوس و خزرج هر دو از قبايل جنوبي جزيرة العرب بودند که حدود يکصد و پنجاه سال قبل از اسلام به يثرب آمده بودند. به همين دليل، برخلاف قريش که عدناني هستند، اوس و خزرج را بايد قحطاني به حساب آورد.
نکته ديگر آن که، يثرب تنها به يکي از واحه هاي ميان دو حرّه شرقي و غربي اطلاق مي شده، اما به تدريج اين نام، به تمامي اين نواحي اختصاص يافته است.
وادي هاي مدينه
اگر دو موقعيت جغرافيايي را در مدينه مهم ترين ويژگي طبيعي اين شهر بدانيم، يکي: وجود سه حرّه در جنوب، غرب و شرق اين شهر است و ديگر: وجود چندين وادي که آب هاي پراکنده و اندک را به مسيرهاي مشخصي سوق مي دهد و جهت استفاده مردم و قبايلي که در هر نقطه به اميد آب و کشت زندگي مي کنند، مي رساند.
آب و هواي مدينه در مقايسه با مکه بسيار بهتر است; چرا که زمين هاي حاصلخيز وآب نسبتاًمکفي دارد، بااين حال بايدگفت مدينه هم سرزميني کم آب به حساب مي آيد.
آب اين شهر در چندين وادي معروف جاري است که البته نه دائمي بلکه موقتي است و با اين حال، آن اندازه هست که بتوان به اميد آن به کشت و زرع پرداخت.
بهترين منطقه مدينه بخش جنوبي آن در امتداد ميان شرق و غرب شهر است که به نام هاي عوالي، قبا و عُصْبه شهرت دارد و از پرجمعيت ترين مناطق منطقه به شمار مي رود. در اين بخش آب به مقدار فراوان يافت شده و مزارع متعددي در آن تا به امروز وجود دارد. در اين بخش، شبکه اي از بهترين وادي ها براي کنترل آب ها وجود دارد; مانند وادي مَهْزور از شرق، وادي مُذَينب از جنوب شرقي، وادي رانوناء از جنوب و بخشي از وادي بطحان که در مسيرش به شمال غرب به اين وادي ها مي پيوندد. از اين رو، ترديدي وجود ندارد که اين وادي ها و چاه ها در سمت عوالي، قبا و عصبه، از مهم ترين عوامل در تمرکز جمعيت در آن نواحي و پرداختن آنان به کشاورزي در شکل گسترده بوده است.