آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ١٠٨

باقي مانده را برداشتند و در انتهاي آن، دري به بيرون گشودند. اما بخش عمده اي از کوه صفا همچنان برقرار مانده و زائران براي قرائت قرآن بر آن مي نشينند. طبعا بخشي از آن هم سنگفرش شده و براي سعي، نياز به بالارفتن بر بخشي از کوه که آشکار است، نيست.[١] مقامات چهارگانه در مسجد الحرام تصويرهاي قديمي مسجد الحرام نشان مي دهد که در داخل مسجد، در چهار نقطه، مقصوره هاي کوچکي وجود داشته که امام جماعت زير آنها مي ايستاده و نماز مي خوانده است. در واقع از قرن پنجم هجري يا بعد از آن، زماني که پيروان اهل سنت هر کدام پشت سر امام خود نماز مي خواندند، در مسجد الحرام، چهار مکان براي چهار امام حنفي، شافعي، مالکي و حنبلي ايجاد شد که نماز جماعت را در آنجا مي خواندند و مقلدين امام هر مذهب، پشت سر امام جماعت مذهب خود نماز مي گزاردند. در نماز مغرب، همه همزمان نماز را شروع مي کردند; اما در برخي وقت هاي ديگر، به ترتيب شافعي، مالکي، حنبلي و سپس حنفي نماز را اقامه مي کردند.[٢] در دوره هايي از تاريخ که شيعيان زيدي بر امور مسجد الحرام مسلط بودند، امام زيديه نيز نماز را به جماعت مي خوانده است; گفتني است که در برخي از دوران ها، مذهب حنبلي، امامي در مسجد نداشته است. مقام حنفي، به دليل رسميت مذهب حنفي براي دولت عثماني، از مهم ترين مقام ها بوده و در برابر ناودان طلا قرار داشته است. مقام شافعي ابتدا در پشت مقام ابراهيم بوده و سپس به بالاي بنايي که بر فراز زمزم قرار داشت، انتقال يافته است.