آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ٣٧٧

مسلمانان با مشرکان بوده است. زائر احد پيش از رسيدن به مقبرة الشهداء، اين قبرستان را در سمت چپ خود مي ديد. گفته اند که شماري از شهداي احد در آن مدفون بوده اند.[١]از آنجا که رسول خدا(صلي الله عليه وآله) فرمود: هر کسي را در هر کجا شهيد شده است دفن کنيد، احتمال مي رود که شماري از شهداي احد در آنجا دفن شده باشند. اما شاهد مورد نظر گفته سنگ قبري در آنجا وجود نداشته است. مسجد حمزه مسجدي با نام مسجد حمزه در شرق مقبرة الشهدا بر سرِ پا است که دست کم مي توان گفت که آن، مسجد ثنايا نيست; زيرا طبق اشاره حسام السلطنه، مسجد ثنايا در شمال مقبرة الشهدا، به پانصد قدم بوده است. احتمالا مسجد حمزه جايي ساخته شده که زماني گنبدي داشته و به عنوان مشهد حمزه معروف بوده است. حسام السلطنه آن را ديده، اما زيارت نکرده است. گفتني است اگر مشهد حمزه همان باشد که اکنون مسجد حمزه است، بايد به يقين گفت که مشهد حمزه در آنجا نبوده است; زيرا نبرد در محل مقبره به سمت غرب و در واقع در غرب جبل رمات رخ داده است. علي حافظ مي گويد: استاد محمد احمد باشميل، در کتاب غزوه احدش چنين تصور کرده است که معرکه احد در شرق کوه رمات بوده. همينطور محمد شيث خطاب در الرسول القائد و محمد حسين هيکل درگيري را در شرق کوه رمات دانسته اند. اما استاد عبدالقدوس انصاري با هيکل به مناقشه برخاست و هيکل در کتاب في منزل الوحي از آن عقيده خود برگشت و نوشت که جنگ در غرب کوه رمات بوده است.[٢] بنابر اين به نظر مي رسد منشأ خطاي اين افراد همين بوده است که محل قبلي مسجد حمزه را که به نام مشهد حمزه شهرت داشته، محل شهادت حمزه و در واقع محل نبرد او دانسته اند.