آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ٥٢
اين شهر زندگي مي کرد. به علاوه، شمار زيادي از فرزندان صحابه مانند عبدالله بن زبير، عبدالله بن عمر در اين شهر مي زيستند.
با استقرار حکومت معاويه در دمشق، نظارت بر مدينه بيشتر شد و برخي از مهم ترين چهره هاي اموي، حکومت مدينه را به عهده گرفتند. عُتْبة بن ابي سفيان، عنبسة ابن ابي سفيان، مروان بن حَکَم، سعيد بن عاص اموي و فرزندش عمرو، از جمله حاکمان شهرهاي مدينه و مکه در روزگار معاويه بودند. در دوران معاويه، مدينه چندان اطاعت از امويان نداشتند و مخالفان فراواني از فرزندان صحابه در مدينه زندگي مي کردند.
زماني که يزيد سرکار آمد، در اوّلين قدم کوشيد تا مخالفان خود در ميان فرزندان صحابه را از ميان بردارد. امام حسين(عليه السلام) از مدينه به مکه رفت و پس از آن مکه را به قصد عراق ترک کرد و در محرّم سال ٦١، در کربلا به شهادت رسيد. عبدالله بن زبير نيز همزمان با امام حسين(عليه السلام) از مدينه به مکه آمد، اما در همين شهر ماند. آن زمان حاکم مکه، وليد بن عتبة بن ابي سفيان بود.
پس از سرکوبي نهضت امام حسين(عليه السلام) در محرم سال ٦١، مردم مدينه از نسل فرزندان صحابه در سال ٦٢ شورش کردند. عامل پشت پرده اين شورش، عبدالله بن زبير بود که در مکه به سر مي برد و آن شهر را در تصرف خود گرفت. سپاه اعزامي شام ابتدا عازم مدينه شد و ضمن قتل عام مردم شهر در واقعه حرّه، به مکه حمله کرد. طي اين حمله ناموفق، مسجد الحرام و کعبه آسيب فراوان ديد.
با رسيدن خبر مرگ يزيد، سپاه شام برگشت و عبدالله بن زبير بر حجاز و سپس عراق تسلط يافت. وي تا سال ٧٣ هجري در اين شهر حکومت کرد. در اين سال، حَجّاج به فرمان عبدالملک بن مروان به مکه حمله کرد و ضمن آتش زدن کعبه و دار زدن عبدالله بن زبير، بار ديگر حجاز و جزيرة العرب را به زير سلطه امويان درآورد. در دولت زبيري نيز، بني هاشم تحت فشار خاندان زبيري قرار داشتند. اين خاندان، نماينده جناح مياني قريش در برابر دو خط علوي و اموي بود. ابن زبير طي حکومت خود بر مکه، کعبه را مجدداً از پايه بنا کرد و بخشي از حجر اسماعيل را داخل کعبه کرد; به علاوه، درِ ديگري