آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ٢٢٩

ديوار شمالي به سمت شرق، و در انتهاي ديوار شمالي خانه فاطمه زهرا(عليها السلام)، محراب تهجد قرار دارد. کسي که در اين محراب بايستد، سمت چپ او باب جبرئيل و سمت راست او مقام جبرئيل است. اين نقطه، در زمان پيامبر، خارج از مسجد بوده و به اين ترتيب روشن مي شود که حضرت رسول(صلي الله عليه وآله) که در اينجا اقامه نماز شب مي کرده و به همين دليل به محراب تهجّد شهرت يافته، خارج از مسجد نماز شب را مي خوانده است. طبعا اين مربوط به برخي از شب ها بوده که حضرت در دل شب و در تاريکي، در بيرون مسجد نماز شب را اقامه مي کرده است. بر اساس برخي نقل ها، رسول خدا(صلي الله عليه وآله) هر شب، وقتي همه مردم به خواب مي رفتند، در پشت خانه علي(عليه السلام) حصيري مي انداخت و نماز شب مي خواند.[١] سعيد بن عبدالله بن فضيل مي گويد: من در حالي که در اينجا مشغول اقامه نماز بودم، محمدبن حنفيه را ديدم. از من پرسيد: آيا براي اين نقطه فضيلتي مي شناسي؟ گفتم: خير. فرمود: فالْزِمْها، فإنّها کانَتْ مُصَلّي رَسُول الله(صلي الله عليه وآله) مِنَ الَّليل ;[٢] در آنجا بنشين، آنجا محلّ نماز شب رسول خدا است. مسلمانان در گذر زمان سخت به استوانه اي که در محل اين محراب بوده و البته نبايد آن را از استوانه هاي خود مسجد به حساب آورد، علاقمند بوده اند و تاکنون نيز براي نماز خواندن در پشت محراب تهجّد، اجتماع مي کنند. ٩ ـ استوانه مُخَلَّقه خَلوق به معناي عطر است و مُخَلّقه به معناي معطّر. پس استوانه مخلّقه ستوني است که بر آن عود مي نهادند و آن فضاي مسجد را معطّر مي کرد. اين رسم از زمان مهدي عباسي و توسط همسر او خيزران باب شد و از آن پس ادامه يافت و در حال حاضر،