آثار اسلامي مکّه و مدينه - جعفريان، رسول - الصفحة ٢٠٥
محدوده حجره شريفه قرار گرفته است.
اما حدّ غربي مسجد، پنجمين ستون راست منبر در سمت غرب است که در حال حاضر، روي ستون هاي آن قسمت نوشته شده است: حدّ مسجد النبي(صلي الله عليه وآله) . در شمال نيز حد آن ابتداي حياط نخست مسجد مي باشد. در مجموع مقدار ده ستون در ده ستون حد مسجد النبي است. ستون هاي مزبور سه رنگ است. در قسمت اصلي رنگ ستونها، محدوده روضه را از ديدگاه اهل سنت نشان مي دهد. نوعي ديگر از ستون ها که متفاوت با دسته نخست است، حد مسجد را تا سال هفتم معين مي کند. و تا ده ستون حد مسجد تا سال دهم هجرت را مشخص مي سازد.
يکي از بناهايي که همزمان با ساختن مسجد احداث شد، دو حجره ـ يا به تعبير امروزين، خانه ـ در ديواره شرقي مسجد بود. اين دو حجره براي سکونت رسول خدا(صلي الله عليه وآله)و همسرانش سوده و عايشه ساخته شده بود. بعدها بر تعداد اين حجرات افزودند. اصحاب ديگر نيز هرکدام که توانايي داشتند، حجره اي در کنار مسجد ساختند. آنها درهايي به مسجد داشتند و در وقت نماز از همان در وارد مي شدند. اما در سال سوم دستور داده شد تا اين درها بسته شود، مگر درِ خانه امام علي(عليه السلام). در جاي ديگر در باره حجره ها سخن خواهيم گفت.
توسعه مسجد در سال هفدهم هجري
با گسترش فتوحات، جمعيت مسلمان افزايش مي يافت و در اين ميان، مدينه به عنوان مرکز خلافت، جمعيت بيشتري را به خود جذب مي کرد. خليفه دوم (خلافت از ١٣ تا ٢٣ هـ .) تصميم گرفت تا خانه هاي اطراف را بخرد و آنها را ضميمه مسجد سازد.
مسجد اندکي در سمت قبله; يعني جنوب و نيز از جهت غرب و شمال گسترش يافت. در اين ميان، قرار بود خانه عباس عموي پيامبر(صلي الله عليه وآله) نيز خراب شود، که کار به منازعه لفظي کشيده شد. خليفه تن به حکميّت يکي از اصحاب رسول خدا(صلي الله عليه وآله) داد و حَکَم حُکْم کرد که خليفه نبايد براي مسجد، به زور، زميني را از صاحبش بگيرد. پس از