کنار آن اطلاعات، از دانش روحاني و راهنمايي هاي او بيشتر و بهتر بهره مند شود. به علاوه، آنچه که امروزه معمول است، اين اطلاعات در طول سفر به زائر داده مي شود، در حالي که زائر از همان روز نخست، مي تواند با مطالعه برخي از کتاب هايي که در اين زمينه تأليف شده است، تصوّري از وضعيت کلي اين دو شهر مقدس داشته باشد تا هر جا که قدم مي نهد، از موقعيت آن پيشاپيش آگاه گردد. اين ضرورت سبب شده است تا از روزگاران کهن، کساني در صدد نگارش آثاري در شناخت اين دو شهر بر آيند تا مورد استفاده حجاج قرار گيرد. طبيعي است که آثار پيشين، با همه تفصيل و ارزشي که دارند، نه زبانشان و نه کمّ و کيف شان، مناسب با وضعيت اطلاعات امروزين زائران نيست; به علاوه، تغييراتي که در هر مکان يا بنا روي داده، ضرورتِ به روز کردن اطلاعاتِ اين قبيل آثار را ـ که به هدف راهنمايي زائران نوشته مي شود ـ توجيه مي کند. به همين دليل، طي سال هاي گذشته، بخش معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبري، تلاش قابل تقديري را آغاز کرد تا بتواند دانش زائران را در اين زمينه و زمينه هاي ديگرِ حج بيشتر کند. در زمينه شناساندن آثار تاريخي مکه و مدينه، آثار مستقل چندي نگاشته شده که در حجم هاي مختلف به چاپ رسيده است. همچنين، در نشريه وزين ميقات حج تحقيقاتي در باره اماکن مختلف صورت گرفته که برخي تأليف و برخي ترجمه است و به هر روي، در روشن کردن ابعاد تاريخيِ اماکن متبرکه، کمک شايان توجّهي به علاقمندان مي کند. نگارنده، در سال هفتاد، با توصيه جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاي سيد علي قاضي عسکر ـ زيد عزه ـ نوشتنِ کتابچه اي را در اين زمينه آغاز کرد که در سال ٧١ به چاپ رسيد. به مرور زمان، در اين متن اصلاحات و اضافاتي صورت گرفت و به سال ١٣٧٥ چاپ ديگري از آن در حجمي نسبتاً مفصّل تر عرضه شد. در سال ١٣٧٩ تحرير تازه اي از آن انتشار يافت که داراي تصاوير، نقشه ها و مطالب بيشتري بود.