مسعي امتداد يافت و در روزگار ما، حد غربي مسعي به سمت مسجد آخرين حدّ مسجد الحرام به حساب مي آيد. طبعا ديوار کوتاه و پهن ميان مسجد الحرام و مسعي، مانند خود مسعي، جزو مسجد نيست. مسعي از بيرون سعي ميان صفا و مروه، همانند ديگر مشاهد حج، يادگار اسماعيل و هاجر است. در روايات آمده است: زماني که هاجر در جستجوي آب بود، هفت بار ميان کوه صفا و مروه رفت و برگشت. اين يک سنت ابراهيمي بود که حتي در جاهليت نيز سعي ميان صفا و مروه جزو مراسم حج به شمار مي آمد; جز آنکه بتي در اين سو و بتي در سوي ديگر قرار داشت و وقتي سعي کنندگان به بت ها مي رسيدند، آنها را استلام مي کردند. تصور مردمان جاهليت بر اين بود که اين دو بت با نام هاي اساف و نائله، زن و مرد زناکاري بوده اند که تبديل به سنگ شده اند! اسلام يادگار هاجر را نگاه داشت و آنچه را مشرکان بر آن افزوده بودند، به دور ريخت. مسعي در اين زمان به دو قسمت رفت و برگشت تقسيم شده و نخستين بار در