رو، عالم دينى براى بيان مفاهيم دين به زبان فارسى و به نحوى كه مفهوم فارسى زبانان افتد، با دشواريهاى گوناگونى روبرو بود. هر چند از ديرباز در زمينه تدوين و ترجمه و گزارش معارف اسلامى به زبان فارسى، كوششهائى صورت پذيرفته بود، نه تنها در آن روزگار، كه هم امروز نيز از اين حيث، راه كوفته و هموار نيست.

از اينها گذشته، تازى‌نويسى، گيرائى ديگرى هم داشت: «زبان عربى زبان مشترك همه ملّتهاى پيوسته به اسلام بود و اين خود به گسترش و رشد زبان عربى انجاميد ....

دانشمندان مايل بودند با عربى‌نويسى آثار خود، امكان استفاده شمار بيشترى از مسلمانان را فراهم آورند[١]».

بطبع، كسى كه به عربى مى‌نوشت با مخاطبان بيشترى سخن مى‌گفت، و اين خود براى نويسنده گيرائى فراوان داشت؛ اين گيرائى تنها در حوزه تمايلات نفسانى نويسنده به برخوردارى از طيف وسيع‌تر مخاطبان نبود، بلكه حيثيّت ديگرى هم داشت.

آن حيثيّت، اين بود كه نويسنده‌اى كه آثار خود را به زبان تازى مى‌نوشت، احساس مى‌كرد، امكان بهره‌ورى همه مسلمانان جهان را از دانش دينى خود فراهم ساخته است.

اين احساس براى يك عالم دينى غيرتمند و مشفق بسيار دلپذير بوده و هست.[٢] بدين ترتيب مى‌بينيم كه مرحوم مجلسى در روى، آوردنش به فارسى‌نگارى، آنهم به زبان مفهوم عوام و نه موافق سرشت نثر منشيانه، مغلق و پرتكلّف، چه گام بلندى برداشته است.

مجلسى از يكسو با روشن‌بينى نياز زمانه را درك كرده و گزارد رسالت عالم دينى را در بارور ساختن بذر انديشه و عقيده و آگاهى دينى مردم، مستلزم قلم‌فرسائى به زبان مردم دانسته است؛ از سوى ديگر با از خود گذشتگى و ژرف‌نگرى پرده پندارها را دريده و رشته‌هاى تنيده اوهام را گسسته، و به فارسى قلم زده است، بى‌آنكه از پسند و عرف زمانه و احتشام فاضلانه خوش بينديشد.

از مقدّمه‌هائى كه در كتابهاى فارسى مرحوم مجلسى (ره) ديده مى‌شود، پيداست كه بر نگارش فارسى اديبانه عصر صفوى، با آرايه‌هاى مرسوم و صنايع لفظى و معنوى آن، توانا بوده؛ ولى چون هدفش ترويج معارف دينى در ميان عموم مردم بوده، بتعمّد متن كتابها را ساده نوشته و- به تعبير خود- «مقيّد به حسن عبارات و تنوّع استعارات» نشده و

[١] همان، همان ص.

[٢] پسنديده است يادى كنيم از علّامه شيخ آقا بزرگ طهرانى- طاب ثراه- كه به نوشته فرزندشان( در: طبقات أعلام الشيعة، ج ١: قرن رابع، مقدّمه) براى استفاده عامّه مسلمانان، عربى‌نويسى را ترجيح مى‌دادند.