بارى، دور نيست كه الدّلائل البرهانيّة از ابن العتائقى، از علماى سده هشتم، باشد. اين احتمال از يكى از عبارات كتاب برمى‌آيد و مرحوم استاد سيّد جلال الدّين محدّث ارموى- قدّس سرّه- نيز به آن توجّه كرده و گفته است: «اگر علماء- رحمهم اللَّه- اين رساله را به علّامه (ره) نسبت نداده بودند، همانا مى‌گفتم كه از ابن العتائقى است؛ چرا كه ظاهر عبارت بر آن دلالت مى‌كند».[١]

ترجمان فرحة الغرى: علّامه مجلسى‌[٢]

علّامه محمّد باقر مجلسى در ٢٧ رمضان المبارك سال ١٠٣٧ ه. ق. در اصفهان به دنيا آمد.

وى كهترين پسر علّامه محمّد تقى مجلسى (درگذشته به ١٠٧٠ ه. ق.)، عالم بزرگ روزگار صفوى، بود.

مى‌گويند نياى محمّد باقر (/ پدر محمّد تقى)، موسوم به ملّا محمّد مقصود على اصفهانى، داماد ملّا كمال الدّين درويش محمّد نطنزى، نخستين كس از اين خاندان بود كه به نام «مجلسى» شهرت يافت و فرزندانش از آن پس بدين شهرت خوانده شدند.

نوشته‌اند وى مردى صاحب كمال و با ورع بوده و در مجلس‌آرايى ثانى نداشته «و تخلّص به مجلسى مى‌فرموده است و لهذا اين سلسله به مجلسى مشهور شده‌اند».

علّامه محمّد تقى مجلسى، نه تنها، پدر جسمانى محمّد باقر، كه مربّى روحانى وى نيز به حساب مى‌آيد. او ظاهرا در دوران تحصيل فرزند، مهمترين استاد او محسوب مى‌گردد و خود فرزند بارها در اجازه‌نامه‌هايش به شاگردان و معاصران، به بهره‌ورى‌اش از محضر پدر تصريح مى‌كند. گفته‌اند: «مراتب علوم را در خدمت والد خود [/ علّامه محمّد تقى‌] استفاده نمود و در اندك زمانى جامع علوم دينيّه ... گرديد وصيت فضائلش، با وجود پدر بزرگوارش، به اطراف و اكناف رسيد.».

ميرزا عبد اللَّه اصفهانى، صاحب رياض العلماء، كه شاگرد و دستيار علمى علّامه محمّد باقر مجلسى است و از وى با عنوان «استاد الاستناد» ياد مى‌كند، مى‌نويسد كه وى علوم عقلى را نزد آقا حسين خوانسارى و علوم نقلى را نزد پدرش آموخته است.

علامه محمّد باقر مجلسى، از بسيارى كسان اجازه روايت كتاب و حديث گرفته بود كه‌

[١] سنج: الغارات، ج ٢، ص ٨٦٧ و ٨٦٨( متن و پى‌نوشت).

[٢] بيشترينه آگاهيهاى اين نقد حال را از اين مآخذ برگرفته‌ام:

علّامه مجلسى، حسن طارمى، انتشارات طرح نو، چ ١، صص ١١- ٢١ و ٤٩- ٥٣ و ٢٥١ و ٨٥- ٨٧ و ١٣٢ و ١٣٣ و ١٢٢؛ و: شناخت‌نامه علّامه مجلسى، ج ١، ص ٩٧؛ و: دو گفتار.