صبرى كه نموده‌اند.» و فرموده است: إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ‌.[١]: «به درستى كه تمام داده مى‌شود صابران بر طاعت الهى و بلاهاى نازله بيرون از حساب و كيل و وزن، مزد خودشان را.» و هيچ امرى از قربت و عملى از طاعت نيست جز آنكه اجر و ثوابش را اندازه و حسابى، مقرر است، جز صبر و از اينكه روزه نيمه‌اى از صبر است‌[٢] مزدش را جز خداوند تبارك و تعالى كفالت نتواند نمود؛ چنان كه در اثر است:

قال الله تعالى‌

«الصوم لى و انا الذى اجزى به»

[٣]: «روزه براى من است و منم آنكه پاداش آن را توانم داد.» پس نسبت داده است روزه را به سوى خود از ميان ساير عبادتها و وعده نهاده است صابران را به اينكه او با ايشان است و فرموده است: اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ‌[٤] «صبر كنيد به درستى كه خداى با صبر آورندگان است» و فتوحات را منوط به صبر فرموده و بشارت بخشيده است كه‌ بَلى‌ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ‌.[٥]: «بلى اگر صبر و پرهيزكارى نماييد و بيايند شما را مشركان، در اين ساعت مدد مى‌رساند شما را پروردگار شما به پنج هزار از ملائكه كه صاحبان علامت باشند.» (و) جمع فرموده است براى صابران در ميانه چندين امر كه جمع نفرموده است بر غير ايشان، پس فرموده است:

أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ‌[٦]: «ايشانند كه بر ايشان است صلوات از پروردگارشان و رحمت است و اين گروهند كه راه راست يافته‌اند و بر آن مى‌روند: پس هدايت و صلوات و رحمت از خداى عزّ و جلّ براى صابران فراهم است. و استقصاء تمامت آيات قرآنى كه زياده از هفتاد آيه است، در مقام صبر سبب طول كلام مى‌شود.

و اما اخبار: پس پيغمبر خداى- ٦- فرموده است: «الصبر

[١] الزمر/ ١٠.

[٢] اين حديث را كه

ُ« الصيام نصف الصبر»

مى‌باشد ابن ماجه در سنن خود ١: ٥٥٥ و سيوطى در جامع الصغير ٢: ١٢٢ آورده‌اند.

[٣] خصال: ٤٥؛ موطأ مالك ١: ٣١٠؛ صحيح البخارى ٣: ٣١؛ سنن ابن ماجه ٢: ١٢٥٦.

[٤] الانفال/ ٤٦.

[٥] آل عمران/ ١٢٥.

[٦] البقره/ ١٥٧.