آدم الاسماء كلها» يادآور همين غايت است [١] و شكوفايى اين غايت و فعليت يافتنش براى انسان سالك إلى الله تعالى، متوقف بر مداومت بر مناجات و راز و نياز است كه قرآن كريم بدان امر مى‌فرمايد:

«و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم بالغداوة و العشى يريدون وجهه و لا تعد عيناك عنهم»[١]: «نفس خويش را به تحمل و صبر وادار كن در مصاحبت كسانى كه صبح و شام و در سپيدى‌

______________________________ [١] در مورد فلسفه آفرينش انسان، سخن بسيار است ولى قرآن مجيد گاهى آن را آزمايش آدمى در نيكوتر عمل انجام دادن وى معرفى مى‌كند: «الذي خلق الموت و الحيات ليبلوكم ايكم احسن عملا (ملك ٢) و گاهى ديگر آن را عبادت پروردگار اعلام مى‌دارد: «و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون (ذاريات- ٥٦) و در موردى ديگر آن را رحمت الهى مى‌شمرد: «و لو شاء ربك لجعل الناس امة واحدة و لا يزالون مختلفين الا من رحم ربك و لذلك خلقهم (هود- ١١٩) و در جايى هم آن را علم و آگاهى از قدرت و علم پروردگار معرفى مى‌فرمايد: «الله الذي خلق سبع سموات و من الارض مثلهن يتنزل الامر بينهن لتعلموا ان الله على كل شي‌ء قدير و ان الله احاط بكل شي‌ء علما (طلاق- ١٢) و در بعضى از روايات نيز فلسفه آفرينش انسان، معرفت او نسبت به پروردگار، ذكر شده است: «امام حسين ٧ فرمود: ان الله عز و جل ما خلق العباد الا ليعرفوه فاذا عرفوه عبدوه فاذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عبادة من سواه (تفسير صافى، ج ٢، ص ٦١١) ظاهرا اين امور با هم مخالف نيستند بلكه هر كدام در جايگاه خاص خود قرار دارند به اين توضيح كه آدمى براى رسيدن به كمال آفريده شده و در اين راه آزمايش، عبادت، علم، و معرفت او را مدد مى‌كند تا در رحمت واسعه جود الهى قرار گيرد، عليهذا اينكه حضرت استاد معرفت پروردگار را غايت آفرينش شمرده به همين معنى است كه گفته شد و استدلال به آيه «علم آدم الاسماء كلها» اگر چه در جهت بيان امتياز آدم بر فرشتگان صريح است ولى در دلالت بر غايت آفرينش او نياز به تأويل دارد و اما آيه‌اى كه ما نقل كرديم در دلالت بر اين امر بسيار روشن مى‌باشد.

و در هر صورت در اين باره لازم است مراجعه شود به كتابهاى: فلسفه آفرينش انسان- بسوى جهان ابدى- تفسير نمونه، ج ٢٢، ص ٣٨٤- ٣٩٨ و ...

[١] - كهف- ٢٧.