شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ١٩١ - ذكر به معناى سبيل الله

منحرف و به يكى از دو جانبش عدول كند، لزوما پشت به راه كرده و راه را گم كرده و معلوم است كه به غايت مطلوب نخواهد رسيد، و با تدبر در صدر و ذيل آيه، به خوبى معلوم مى‌شود كه طريق واجب الملازمه، همانا نفس خود مؤمن است كه هم رهرو و هم راه الى الله تعالى است و معناى ملازمت و عدم نسيان آن، رهايى بخشيدن از حجابها و تعلقات است كه با تهذيب و تزكيه، ميسور است و آنى نبايد از غايت طريق، كه خداى تعالى است، غفلت و نسيان نمود زيرا فراموش كردن غايت طريق، ملازم يا مستلزم فراموشى طريق و مآلا گم شدن در تيه ضلالت است: «نسوا الله فأنساهم أنفسهم أولئك هم الفاسقون»[١] آنچه كه گفتيم، مرتبه علياى ذكر بوده كه در نهايت اجمال و سر بسته عرضه شد به اين اميد كه: «شرح مجموعه گل، مرغ سحر داند و بس» و لازم به تذكر است كه ذكر الله تعالى به لسان و خصوصا زمزمه نيايشهاى و اراده از اهل البيت ٦ قنطره‌اى است براى ذكر به قلب و ايجاد شوق إلى الله تعالى در دل، سپس توفيق ذكر به اركان يعنى استيلاء خشوع بر اركان و جوارح استحياء من الله تعالى، و ما چون اسير نفس اماره‌ايم و جولان شياطين در مراكز ادراكات ما همانند جريان خون در بدن ماست و اگر ملائكه حفظ در حفظ ما به عنايت باريتعالى كوشا نباشند طبق روايت: «اختطفتنا الشياطين» ناچار از تمسك به اذكار لسانى و زمزمه مناجاتها و دعاها هستيم كه از

[١] - حشر- ١٩.