شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ١٩٠ - ذكر به معناى سبيل الله

و قريب به همين معناست آيه‌ «و من اعرض عن ذكرى، فإن له معيشة ضنكا»[١] و همچنين آيات ديگرى كه در مقام بيان بازتاب اعراض از ذكر الله تعالى مى‌باشد.

ذكر به معناى سبيل الله‌

قرآن با همان اسلوب مشار إليه، ذكر به معناى سبيل الله را ارائه مى‌فرمايد و به نظر مى‌رسد روشنترين آيه در اين باب، اين آيه شريفه است:

يا أيها الذين آمنوا عليكم انفسكم لا يضركم من ضل اذا اهتديتم.[٢] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، ملازم نفوستان باشيد، گمراهى ديگرى زيانى به شما نمى‌رساند در صورتى كه شما هدايت شده باشيد.

آيه شريفه بعد از الزام مؤمنين به خود پائيدن و ملازمت نفوس، از دو معناى متقابل يعنى ضلال و اهتداء بحث فرموده كه بديهى است وجود عينى آنها متوقف بر قطع طريق است، و بدون قطع و طى طريق، ضلال و اهتداء دو مفهومى بيش نيستند كه موطن آنها ذهن است و بس، ولى با پيمودن راه، آنها عينيت پيدا مى‌كنند، يعنى آن كس كه ملازم سواء السبيل و متن طريق است، به پايان راه مى‌رسد و بر غايت مطلوبش دست مى‌يابد، و آن كس كه از مستواى طريق،

[١] - طه- ١٢٤.

[٢] - مائده- ١٠٥.