أسرار آل محمد عليهم السلام - سليم بن قيس الهلالي - الصفحة ٦٧٠ - شعبههاى شبهه
شعبههاى شك
شك بر چهار شعبه است: جدل و هواى نفس و تردّد و تسليم شدن[١]. و اين همان كلام خداوند عز و جل است كه مىفرمايد: فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكَ تَتَمارى[٢]، «پس به كداميك از نعمتهاى پروردگارت مجادله مىكنى».
هر كس از آنچه نزد اوست وحشت كند به عقب بر خواهد گشت.
و هر كس در دين مجادله كند در شكّ و ترديد مىافتد، و اوّلين از مؤمنان از او سبقت مىگيرند و آخرين از آنان به او مىرسند[٣]، و سمهاى شيطان او را زير پا مىگذارند.
هر كس در مقابل هلاكت دنيا و آخرت تسليم شود بين اين دو هلاك مىشود، و هر كس از آن نجات پيدا كند از زيادى يقين است[٤]، و خداوند مخلوقى كمتر از يقين خلق نكرده است.
شعبههاى شبهه
شبهه بر چهار شعبه است: اعجاب و خوش آمدن از زينت، و فريب دادن نفس، و توجيه كجروىها، و پوشاندن حق به باطل.
به اين صورت كه زينت از دليل منحرف مىكند و فريب دادن نفس را به شهوت مىاندازد، و كجروى صاحبش را به انحراف عظيمى مىاندازد، و پوشاندن حق به باطل ظلماتى روى هم است.
و اينها، كفر و پايهها و شعبههاى آن است.
[١] خ ل: جدل و ترس از حق و تردّد و تسليم در مقابل جهل و اهل آن.
[٢] سوره نجم: آيه ٥٥.
[٣] در كتاب تحف العقول عبارت چنين است: هر كس در دينش تردّد داشته باشد اوّلين از او سبقت مىگيرند و آخرين به او مىرسند.
[٤] اين جمله را مىتوان اين طور معنى كرد: از بركت يقين است.