أسرار آل محمد عليهم السلام - سليم بن قيس الهلالي - الصفحة ٢٥٥ - وظيفه جاهل به حق
عرض كردم: اگر چه مؤمن است خدا او را داخل آتش مىنمايد؟ فرمود: آرى، بخاطر گناهش! چرا كه او از مؤمنينى نيست كه خداوند قصد كرده كه «او ولىّ مؤمنين است»، زيرا آنان كه خداوند قصد كرده كه «او ولىّ آنان است» و «بر آنان ترسى نيست و محزون نمىشوند»، آنان كسانىاند كه تقوى پيشه كنند و اعمال صالح انجام دهند و ايمانشان را به ظلم نپوشانده باشند.
فرق ايمان و اسلام
[١] عرض كردم: يا امير المؤمنين، ايمان چيست و اسلام چيست؟ فرمود: ايمان اقرار به معرفت است، و اسلام همان است كه به آن اقرار كردهاى و تسليم و اطاعت از ايشان[٢].
عرض كردم: آيا ايمان، اقرار بعد از معرفت به آن است؟ فرمود: هر كس كه خداوند خود را و پيامبر و امامش را به او بشناساند، و او اقرار به اطاعت آنان كند مؤمن است.
عرض كردم: معرفت از جانب خداوند و اقرار از سوى بنده است؟ فرمود: معرفت از جانب خداوند، دعوت و اتمام حجّت و منّت و نعمت است، و اقرار از سوى خداوند، قبول بنده است كه بر هر كس بخواهد منّت مىگذارد. معرفت كار خداوند تعالى در قلب است، و اقرار كار قلب از سوى خدا و حفظ و رحمت اوست.
وظيفه جاهل به حق
پس هر كس كه خداوند او را عارف قرار نداده باشد حجّتى بر او نيست، و وظيفهاش اين است كه توقف كند و از آنچه نمىداند خوددارى كند. خداوند هم او را بخاطر جهلش عذاب نمىكند، بلكه براى عملش به اطاعت او را جزاى خير مىدهد و براى عملش به معصيت او را عذاب مىنمايد. (آيا جاهل) مىتواند اطاعت كند و مىتواند معصيت نمايد، ولى نمىتواند معرفت پيدا كند و مىتواند جاهل بماند؟ اين محال است! هيچ كدام از اينها نمىشود مگر با قضا و قدر از سوى خداوند و علم او و كتابش
[١] در اين قسمت مطالب بسيار دقيقى در باره ايمان و اسلام ذكر شده كه احتياج به تفسير دارد.
[٢] منظور از« ايشان» در عبارت بعد روشن شده است كه پيامبر و ائمّه عليهم السّلام هستند.