أسرار آل محمد عليهم السلام - سليم بن قيس الهلالي - الصفحة ١٢٦ - ولادت و وفات ابان
تابعى، عالم فقيه، عابد زاهد، ابو اسماعيل ابان بن ابى عياش فيروز عبدى بصرى.
ذيلا به توضيح اين القاب مىپردازيم:
«تابعى»، يعنى او صحابه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله را درك كرده ولى خود آن حضرت را نديده است. از سوى ديگر ابان از علما و فقهاى زمان خود بشمار مىرفته بطورى كه طايفه بنى عبد القيس به وجود فقيهى چون او در ميان قبيله خود افتخار مىكردند. عابد و زاهد بودن او در حدّى بوده كه او را از عابدان شب زندهدار و روزهداران در روزها در زمان خود معرفى كردهاند.
از آنجا كه نام پسر او اسماعيل بوده كنيه «ابو اسماعيل» به او داده شده است. نام خود او ابان و نام پدرش فيروز با كنيه ابو عيّاش است. لذا گاهى به او ابان بن فيروز گفته مىشود.
«عبدى» اشاره به آن است كه ابان پس از خروج از شهر خود «نوبندجان»- كه در نزديكى شيراز است- وارد شهر بصره شد. طبق قوانين آن عصر، هر كس ساكن شهرى مىشد مىبايست نام خود را در يكى از قبايل ثبت كند و در خوب و بد روزگار شريك آنان باشد. ابان هم از ميان قبايل، قبيله «بنو عبد القيس» را انتخاب كرد كه به تشيّع مايلتر بودند. با مخفّف كردن كلمه «بنى عبد القيس» به ابان «عبدى» گفتهاند.
عنوان «بصرى» نيز بخاطر اقامت رسمى و دائمى ابان در آن شهر است.
ولادت و وفات ابان[١]
ابان بن ابى عيّاش در حدود سال ٦٢ هجرى بدنيا آمده و در اوّل رجب سال ١٣٨ از دنيا رفته، و عمر او حدود هفتاد و هفت سال بوده است.
در مقدّمه كتاب سليم ابان مىگويد: هنگام ملاقات با سليم سن او ١٤ سال بوده است. با توجّه به اينكه سليم كمى پس از ملاقات با ابان در سال ٧٦ هجرى از دنيا رفته، با كم كردن ١٤ از ٧٦، سال ٦٢ بدست مىآيد كه سال تولد ابان است.
سال رحلت ابان هم صريحا در كتب شيعه و عامه آمده كه همان سال ١٣٨ است و بعضى سال ١٤٠ يا كمى بعد از آن را هم گفتهاند.
[١] اعيان الشيعة: ج ٥ ص ٤٨. ميزان الاعتدال: ج ١ ص ١٤. كتاب حاضر: ص ١٩٤.