أسرار آل محمد عليهم السلام - سليم بن قيس الهلالي - الصفحة ٥٣ - بررسى مناقشات در اول بودن كتاب
دليل بر تقدّم كتابهايشان نمىشود.
از سوى ديگر، با توجّه با تاريخچهاى كه از تأليف كتاب سليم ذكر شد معلوم گرديد كه او از اوائل سال ١٤ هجرى مشغول تأليف بوده و قضاياى مورد مشاهدهاش و آنچه از امير المؤمنين عليه السّلام و سلمان و ابو ذر و مقداد و غير ايشان مىپرسيده ثبت مىكرده است. با در نظر گرفتن اين سابقه از تأليف سليم، مى توان اذعان داشت كه او از اكثر افراد مذكور بلكه از همه آنها در تأليف مقدّم بوده است.
ثانيا: از اكثر كتابهاى مذكور اثرى باقى نمانده و حتّى نقل مستقيمى هم در دست نيست و در اين ميان اوّلين كتابى كه عينا بدست ما رسيده است فقط كتاب سليم است.
ثالثا: كتاب عبيد الله حلبى كه شيخ برقى در رجالش ذكر كرده[١]، مؤلّف آن از اصحاب امام صادق عليه السّلام است و يقينا بعد از سليم اقدام به تأليف كرده است. احتمالا منظور شيخ برقى از اوّل بودن كتاب حلبى، در بين تأليفاتى است كه از فكر مؤلّف باشد نه بصورت جمع و تدوين، و بهر حال تقدّم سليم بر او مسلّم است.
در خاتمه سخن در يك جمله مىتوان گفت: كتاب سليم اوّلين اثر در اسلام است كه بعد از مؤلّفش تا زمان ما باقى مانده و هيچ كتابى در اين موضوع بر آن تقدّم ندارد، و اگر هم فرضا تقدّم داشته تنها يادگار باقيمانده از اوّل اسلام فقط كتاب سليم است.
با توجه به اينكه منظور از مطرح كردن مسأله اوّليّت چيزى جز قدرشناسى نسبت به آن نيست، و اين مطلب فقط نسبت به كتاب موجود قابل تصوّر است، كتابهايى كه اكنون مفقودند اگر مقدم هم باشند فعلا ارزش عملى ندارند، چون در دسترس نيستند تا مورد استفاده علمى قرار گيرند.
[١] رجال برقى: ص ٢٧.