مختفى و مكنون است، و در طبايع آنان ذخيره مى‌باشد؛ و بواسطه ولايت والى، تمام استعدادات و قابليّتها به مرحله ظهور و بروز مى‌رسد، و مردم از نهايت درجه فعليّت و كمال خود بهره‌مند مى‌شوند؛ يعنى به سبب قيادت و زعامت و جلودارى شخص والى است كه مجتمَع در صراط مستقيم به حركت در مى‌آيد.

بنابراين، اگر اين منصب ولايت و حكومتى كه از لوازم همان ولايت است، به أهلش سپرده شود و در محلّ خود واقع گردد، مردم در دنيا و آخرت متنعّم خواهند بود، و بسوى كمال حقيقى خود حركت مى‌كنند.

در دنيا به بهترين عيش و زندگى، روزگار خود را مى‌گذرانند؛ و به بهترين وجه از مواهب إلهيّه، كمال استفاده را مى‌برند؛ و بدون نگرانى و اضطراب، عمر خود را به پايان مى‌رسانند، مَعَ الْوُصُولِ إلَى غَايَةِ الدَّرَجَاتِ الْمُقَدَّرَةِ لَهُمْ فِى سَيْرِهِمُ الْكَمَالِىِّ. كه نهايةً وصول به أعلى درجه در سير كمالى را كه خداوند براى بندگانش مقدّر فرموده تضمين مى‌نمايد؛ و در آخرت نيز به ثمرات مَساعى خود در دنيا متلذّذ مى‌شوند. رسول خدا صلَّى الله عليه و آله و سلِّم فرمود: الدُّنْيَا مَزْرَعَةُ الآخِرَةِ[١]؛ و الدُّنْيَا مَتْجَرَةُ الآخِرَةِ؛ يا مِتْجَرَةُ الآخِرَةِ. «دنيا زراعتگاه آخرت» يا «تجارتخانه آخرت» يا «وسيله و آلت تجارت براى آخرت است.»

دنيا همانند ابزار و آلاتى مى‌ماند كه براى وصول به آخرت به إنسان ارزانى داشته‌اند. بنابراين در سايه ولايت ولىّ صالح، علاوه بر اينكه مردم در دنيا از كمالات خود به نحو خوبى بهره‌مند مى‌شوند، به آخرتِ نيكو و پسنديده هم خواهند رسيد؛ و به‌ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ‌[٢]، متنعِّم مى‌شوند

[١] -« مجموعه ورّام» طبع آخوندى، ص ١٩١، باب ما يُحمد من الجاه؛ و در« شرح غرر و دُرر» آمُدى طبع دانشگاه طهران، ج ١، ص ١٢٠ با اين لفظ آمده: الدُّنْيَا مَعْبَرَةُ الآخِرَةِ.

[٢] - قسمتى از آيه ٧١، از سوره ٤٣: الزّخرُف« در آخرت آنچه نفوس به آن راغبند و چشمها از آن لذّت مى‌برند، وجود دارد.»