و وَلِىّ، به كسى گويند كه نصرت و كمك از ناحيه اوست. و نيز به كسى گفته مى‌شود كه: تدبير امور كند، و تَمشِيَت به دست و به نظر او انجام گيرد؛ و بر اين أصل گفته مى‌شود: فلانٌ وَلِىُّ الْمَرْأةِ، يعنى نكاح آن زن به صلاحديد و به نظر اوست.

و وَلِىِّ دَم‌به كسى گويند كه حقّ مطالبه دِيه را از قاتل يا از زخم زننده دارد. و سلطان، ولىّ أمررعيّت است و از همين باب است گفتار كُمَيْتِ‌شاعر درباره حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام:

وَ نِعْمَ وَلِىُّ الَامْرِ بَعْدَ وَلِيِّهِ‌		وَ مُنْتَجَعُ التَّقْوَى وَ نِعْمَ الْمُقَرِّبُ‌

[١]

«أمير المؤمنين علىّ بن أبى طالب عليه السّلام، خوب سلطان و كفيل أمر امّت بعد از سلطان أوّلش (رسول الله) بوده است؛ و خوب دليل و راهنماى تقوى و سَداد در بيابان خشك و بَيْدَاء جهالت؛ و خوب نزديك كننده امّت به خداوند متعال است.»

طريحىّ در «مجمع البحرين» مطلب را إدامه مى‌دهد تا مى‌رسد به اينجا كه مى‌گويد: در مورد آيه: إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ‌[٢]؛ أبو علىّ‌گفته است: معنىِ آيه اين است كه: «آن كسيكه متولّىِ تدبير شما گردد، و ولايت امور شما را بر عهده گيرد، خداوند است، و رسول خداوند، و كسانى كه صفات آنان اينطور باشد كه إقامه نماز كنند، و در حال ركوع نماز خود، زكات بدهند.»

آنگاه مطلب را إدامه داده تا اينكه گويد: و چنين نقل شده كه جماعتى از أصحاب رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم در مسجد مدينه دور هم گرد

[١] -« امام شناسى» ج ٥، ص ٢٠٨، بنقل از« تفسير أبو الفتوح» طبع مظفّرىّ، ج ٢، ص ١٧٦؛ و بجاى« المقِّربُ» المؤَدِّبُ آورده است.

[٢] - آيه ٥٥، از سوره ٥: المآئدة