اين عراق را آخوند نجات داد از انگلستان. از توى حلقوم انگلستان آخوند بيرون آورد ... اين آخوند بود كه در عراق به جبهه رفت و به جنگ رفت و اسير شد ... مرحوم آقاى سيد محمد تقى خوانسارى يكى از اشخاصى است كه در جبهه رفت و جنگ كرد و اسير شد.[١] وقايع ياد شده، گوشه‌اى از تاريخ معاصر، به روايت حضرت امام بود.

دوره‌اى كه مرجعيت شيعى، در جهت‌گيرى تاريخى عصر، نقشى اساسى را بر عهده گرفت و در حوزه توان و امكان، به انجام رساند. هرچند تلاش دو جانبه‌اى از سوى رژيم پهلوى و قلم‌هاى روشنفكر نمايانه صورت گرفت، تا آن تلاش، ناديده آيد و سهم آن در تاريخ معاصر، محو و كم‌رنگ گردد.

اندوه‌مندانه بايستى باز گفت كه پاره‌اى از آن تلاش‌ها، رخ نموده‌اند.

گروهى در تلاش‌اند كه ميراث خونين مرجعيت و روحانيت را از بها بيفكنند و با كم‌ارج جلوه دادن نقش تاريخى نهاد مرجعيت و روحانيت، از رغبت نسل معاصر به بازخوانى اين فصل زرنگار تاريخ، ممانعت كنند.

اين نشريه، تلاش داشته و دارد كه خود را از تعصب صنفى برهاند. سابقه ده ساله اين نشريه، نشان مى‌دهد كه از مدافعان جدى اصلاح نهاد روحانيت بوده و هست. انتقادهاى اساسى را بر روند گذشته و حال حوزه‌ها داشته و دارد. در مدت ساليان انتشار، بارها و بارها به واسطه انتقادهاى صريح، مورد ملامت نيز قرار گرفته است، اما در راستاى تفكيك صفوف و تبيين ديدگاه، بايستى اين تذكار را يادآور شود كه مرز انتقاد از نظام روحانيت و مرجعيت با

[١] - همان، ج ٩، ص ١١٩.