اين فصل را با جملاتى از «جوزف آپتن»، جامعه‌شناس و مورخ معروف آمريكايى كه مدت سى سال (١٣٣٧- ١٣٠٧ ه-. ش) مسائل ايران را زير نظر داشته و حدود چهارده سال متناوباً در ايران زندگى كرده است، به پايان مى‌بريم. نكته قابل توجه اين است كه نوشته‌هاى او مربوط به سال ١٣٣٧ (ه-. ش)؛ يعنى زمانى است كه رژيم شاه پس از عبور از بحرانهاى سياسى شديدى چون كودتاى ٢٨ مرداد، به سوى تقويت پايه‌هاى حكومت- خود، گام برمى‌داشت. وى در كتاب تحليلى بر تاريخ معاصر ايران كه آن را در تاريخ آوريل ١٩٥٩ نگاشته است مى‌نويسد: «نيرويى كه ايران را قادر ساخته يك فرهنگ بى‌نظير و سودمند را به مدت بيست و پنج سده حفظ كند، نيرويى معنوى بوده كه على‌رغم ضعف احتمالى هنوز فعال است. به روشنى مى‌توان پيش‌بينى كرد كه ايران مانند گذشته با تحول فرهنگ خود، كمكهاى فرهنگى بيگانه را به نفع خويش و شايد به نفع جهانى، جرح و تعديل خواهد كرد. فقط زمان مى‌تواند (در اين مورد) قضاوت كند».[١]

[١] -جوزف آپتن، تحليلى بر تاريخ معاصر ايران، ص ١٩٩.