همه پروسه تلاش براى ترجيح يك راه بر ديگرى همين است «تلاش براى يك اراده و اصرار بر آن تا لحظه شكل‌گيرى تصميم و انتخاب» و فاصله و واسطه‌اى ديگر در ميان نيست كه با شانس پُر شود.

در مورد بخت نيز مسأله همين طور است، در آنجا كه فاعل در كارى كه خواسته است موفق مى‌شود، و مى‌تواند آنچه را كه در پى آن بوده به وجود آورد، نمى‌توان گفت خوشبختى فاعل او را در اين كار موفق كرده است، بنابراين مسئوليت كار انجام شده به عهده او نيست.

غير جبرى بودن كارى كه فاعل انجام داده است به معناى آن نيست كه صرفاً بدليل خوشبختى او اين توفيق حاصل شده و اين كه مسئوليت اين توفيق بر عهده او نيست.

آنچه جمله «او خوشبخت بود» مى‌رساند اين است كه توفيق بدست آمده جبرى نبوده و معناى آن اينست كه به رغم امكان عدم موفقيت و وجود موانع سدّ كننده راه، فاعل توانست به مقصد خويش برسد و كار مورد نظر خود را انجام دهد. لكن اين به معناى آن نيست كه آنچه صورت گرفته شانسى و اتفاقى بوده، و هيچگونه علّتى نداشته است، زيرا نفى علّت جبرى- آن چنان كه گفتيم- به معناى نفى وجود علّت بطور كلّى نيست.

دليل ديگرى كه مسئوليت فاعل را در اينجا روشن مى‌كند، اينست كه آنچه فاعل در انجام آن موفق شده است همان است كه در پى آن بوده و براى تحقق آن تلاش كرده است. اضافه بر آن، هيچ گاه فاعل آنچه را انجام گرفته معلول يك اتفاق و شانس نمى‌داند، بلكه آن را معلول خواسته و اراده خويش مى‌انگارد.

١٢. بر اين مطلب كه اگر فعلى بخواهد فعل فاعل باشد يا فعل اختيارى او باشد لزوماً بايد جبرى باشد دليلى وجود ندارد.

نه در خود فعل و نه در انتخاب، مسئوليت داشتنِ فاعل، بر جبرى بودن متوقف نيست، در آنجا كه آن قاتل در انجام خواسته خود موفق مى‌شود، يا آن بازرگان بر سر وعده خويش حاضر مى‌شود، هيچگونه جبرى در كار نيست، زيرا برغم عوامل بازدارنده، فاعل به مقصد خويش رسيده، و كارى كه مى‌خواسته انجام داده است. در اينجا با آن كه جبرى در كار نيست، مسئوليت فعل بر عهده خود فاعل است.

و همچنين در انتخاب، انتخاب، شكل دهى يك قصد و نيت براى انجام يك كار است، انتخاب برطرف كننده حالت بلا تكليفى و عدم تصميم است در ذهن، درباره آنچه انسان بايد انجام دهد.