آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١٢١ - نظريه«آلفرد ژوليوس آير»

نوين چهره برجسته ديگرى را يعنى آقاى فرانكفورت‌[١] را برمى‌گزينيم، و به تبيين مختصر نظريات آنان و سپس مقايسه آنها با نظريات فلاسفه اسلامى و نيز نقد آنها خواهيم پرداخت:

الف. سازگارگرايان كلاسيك‌[٢]

نظريه «آلفرد ژوليوس آير»:

خلاصه نظريه آقاى آلفرد ژوليوس آير[٣] را كه در مقاله‌اى تحت عنوان «آزادى و ضرورت»[٤] و[٥] بيان داشته است، مى‌توان در مطالب زير عرضه داشت:

١. معناى رفتار آزاد اين است كه فاعل قدرت انتخاب راه ديگر داشته باشد، در اين صورت است كه فاعل از آزادى رفتار برخوردار است و مسئوليت اخلاقى رفتار خود را بر عهده دارد. فاعلى كه جز يك راه در برابر او نيست و قدرت انتخاب گزينه‌اى ديگر را دارا نيست، آزاد نيست، و نمى‌تواند مسئوليت رفتار خود را برعهده داشته باشد.

بنابراين چنانچه رفتار انسان را به طور صد در صد محكوم قانون علّيت بدانيم نمى‌توانيم او را آزاد بدانيم، زيرا قانون علّيت با قدرت انتخاب راه ديگر ناسازگار است. در اينجا تضاد روشنى ميان آزادى انسان و قانون علّيّت عمومى به نظر مى‌رسد.

٢. احساس روشنى كه در انسان نسبت به آزادى وجود دارد برخى فلاسفه را بر اين واداشته تا قانون علّيت عمومى را شامل همه رفتارهاى انسانى ندانند، و با محدود كردن قانون علّيّت مشكل تضاد ميان اين احساس درونى و قانون علّيّت عمومى را حل كنند.

لكن حقيقت اينست كه احساس آزادى نمى‌تواند دليلى بر نفى عموميّت قانون علّيّت جبرى باشد، احساس فرد به آزادى ممكن است احساس واقعى نباشد زيرا ممكن است فرد در واقع تحت تأثير علّتى باشد كه او را بر انتخاب يك راه واداشته در حالى كه او از اين علّت بى اطّلاع است.

[١] .Frankfurt .

[٢] .Classical Compat ibilists .

[٣] .Ayer .

[٤] .Freedom And Nec essity .

[٥] . چاپ شده ضمن مجموعه‌FreeWill به نگارش‌Gary Watson .