آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١٨١ - تطبيق اول تطبيق نظريه مذكور بر اراده و فعل ذات بارى تعالى است
انتخاب يك باور اخلاقى را، ايفا كند در مسئوليت ناشى از رفتار، و اراده ناشى از آن باور اخلاقى شريك خواهند بود.
مسئوليت عوامل ديگر بدليل نقشى است كه عوامل ديگر در هموار سازى راه «خواستن يا اراده» ايفا مىكنند. اين هموارسازى و زمينه سازى كمك مؤثرى است كه «انسان» را در جهت تسليم و خضوع در برابر يك «معيار اخلاقى» تشويق مىكند. آنجا كه آن معيار اخلاقى معيار اخلاقى راستين و منطبق بر دلائل عقلى و فطرى و منسجم با راهنمايىهاى پيامبران الهى باشد، مشاركت عوامل زمينه ساز مشاركتى مثبت و شايسته تقدير و تحسين است، و آنجا كه آن معيارهاى اخلاقى معيارهايى دروغين و كاذب باشند، مشاركت عوامل زمينهساز مشاركتى شايان نكوهش و توبيخ بلكه احياناً شايسته كيفر و تنبيه است.
بنابر آنچه گفتيم «فاعل ارادى» به هيچ وجه مسلوب الاختيار نيست، تا مشكلاتى در زمينه تحمل مسئوليت اخلاقى رفتار خويش يا استحقاق كيفر و پاداش پيش آيد.
اكنون پس از آن كه كليات نظريه «وجوب يا الزام اخلاقى» را توضيح داديم، نوبت آن است كه به بخش دوم يعنى تطبيقات اين نظريه بر موارد هفتگانهاى كه قبلا مطرح كرديم بپردازيم:
بخش دوم: تطبيقات نظريّه «وجوب يا الزام اخلاقى»
در گذشته گفتيم كه در بخش دوّم به تطبيقات نظريه «وجوب يا الزام اخلاقى» بر مواردى كه در ميان فلاسفه موضوع بحث و گفتگوست مىپردازيم:
تطبيق اول: تطبيق نظريه مذكور بر اراده و فعل ذات بارى تعالى است
از آنجا كه ذات بارى تعالى عين حق و راستى و فضيلت و كمال است بنابراين منشأ اصلى «معيارهاى اخلاقى راستين» ذات بارى تعالى است. و بر همين اساس است كه «معيارهاى اخلاقى راستين» صرفاً مجموعهاى از انديشههاى انتزاعى و ذهنى نيستند، بلكه از پشتوانه حقيقى و عينى برخوردارند كه همان «ذات حق متعال» است.
در اينجا درصدد اقامه برهان بر وجود چنين ذاتى نيستم تنها به اين نكته اشاره مىكنيم كه تنها بر فرض وجود ذاتى اين چنين، اصالت و ثبات معيارهاى اخلاقى راستين تضمين خواهد شد، و بر فرض انكار وجود چنين ذاتى معيارهاى اخلاقى راستين از پشتوانه عينى و حقيقى محروم خواهند