آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١١٥ - بررسى تطبيقى و نقد نظريه نفى جبر على

در حالى كه بنابر نظريه نفى جبر[١] نميتوان به ايجاب و تعيين قبلى گزينهاى كه در آينده انتخاب خواهد شد معتقد بود.

بنظر من آنچه اختيارگرايان‌[٢] براى رفتارهاى خود شكل دهنده غير جبرى‌[٣] نياز دارند چيزى است بنام كنترل نهايى، يعنى كنترل اصلى و آغازينى كه بوسيله فاعل‌ها انجام مى‌گيرد، آن هنگامى كه در ميان گزينه‌هاى متعدّد، تنها فاعل‌ها يند كه گزينه‌اى را كه هم اكنون بوجود خواهد آمد معيّن مى‌كنند، و هيچ عامل و علّتى ديگر نيست كه آنها را از پيش بر تعيين و ايجاب اين گزينه وادار و مجبور كرده باشد.

اين نوع كنترل كه مسئوليت نهايى‌[٤] فاعل نسبت به فعل خويش به آن نيازمند است، چيزى نيست كه بتوان آن را در نظريه سازگارگرايان‌[٥] يافت، و نه چيزى است كه نيازى به نظريه علّيت فاعلى‌[٦] داشته باشد.

بررسى تطبيقى و نقد نظريّه نفى جبر علّى‌

پس از اين گزارش نسبتاً طولانى از نظريه نفى جبر علّى‌[٧] كه توسط رابرت كين‌[٨] مطرح شده است ابتدا مقايسه‌اى كوتاه ميان اين نظريه با آنچه در فلسفه اسلامى معاصر مطرح است انجام مى‌دهيم، و سپس به نقد آن مى‌پردازيم:

در رابطه با مقايسه نظريه نفى جبر علّى‌[٩] با آنچه در فلسفه اسلامى معاصر مطرح است، مى‌توان گفت: اين نظريه نزديكى بسيارى با نظريه سلطنت‌[١٠] كه توسّط آقاى صدر مطرح شده است دارد.

[١] .Indete rminism .

[٢] .Liberta rians .

[٣] .Indeterm ined Self -forming Actions .

[٤] .Ultimate resposib ility .

[٥] .Compat ibilists .

[٦] .Agent causa tion .

[٧] .Causal Indet erminism .

[٨] .Robert Kane .

[٩] .Causal Indete rminism .

[١٠] .Theory Of Sover eignty .