آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١٣٥ - نظريه هارى فرانكفورت
خواستن قرار دارد، زيرا اين كه خواستن يك عمل را بخواهد هويّت و حقيقت اراده او را تبيين نمىكند، مع الوصف گوياى وضعيّت دوّمى است كه در اينجا وجود دارد، وضعيتى كه بنحوى با «اراده» ارتباط دارد. وضعيت دوّمى كه با قضيّه «A مىخواهد كهX را بخواهد» تبيين مىشود مربوط به چگونگى خواستن «X» است توسط فاعل: «A»، يعنى اين كه فاعل خواستن عملى را مىخواهد به اين جهت مربوط است كه فاعل مىخواهد كه خواستن او يا «اراده عمل» توسّط او چگونه باشد.
اين قضيه اين مطلب را نمىگويد كه «A» يعنى فاعل، «خواستنX » را مىخواهد بگونهاى كه «خواستنX » خواستهاى در ميان خواستههاى ديگر باشد كه در ميان تزاحم خواستهها بر خواستههاى ديگر غلبه كند، و او را به انجام «X» متمايل يا وادار كند، بلكه اين مطلب را بيان مىكند كه «A» مىخواهد كه «X» را بگونهاى بخواهد كه عمل را نتيجه دهد، يعنى اراده منجر به عمل را مىخواهد. بنابراين معناى قضيّه فوق نه اين است كهA مىخواهد به انجامX تمايل داشته باشد و آن را همچون خواستههاى ديگر بخواهد، و نه اين است كهA را نمىخواهد، بلكه معناى آن اين است كهA خواستن يا «ارادهX » را مىخواهد به گونهاى از خواستن يا اراده كه علت تامه عمل باشد.
٦. بنابر آنچه گفته شد خواستن پسين از ديدگاه فرانكفورت بر دو گونه است: خواستن پسين به گونهاى كه همراه خواستنِ خواستن باشد، و خواستن پسين بگونهاى كه همراه خواستنِ خواستن نباشد. خواستنى كه منجر به عمل مىشود «يا خواستن پسين» گاه با اراده پسين صورت مىگيرد كه در اين صورت مىتوان آن را «اراده پسين» يا «اراده خواستن پسين» ناميد، و گاه با اراده پسين صورت نمىگيرد، زيرا، اگر چه عمل با خواستن و اراده عامل انجام مىگيرد، لكن اين اراده عامل يا خواستنِ پسين او، محكوم اراده او نيست.
آنچه مميّز و معيار اصلى «ماهيت شخص» است نوع دوّم خواستن پسين است يعنى اراده خواستن پسين يا اراده پسين. ممكن است موجودى از خواستن پسين برخوردار باشد، يعنى ارادهاى داشته باشد كه از ميان چند چيز يكى را برگزيند و آن را تحقق بخشد و عملى كند، لكن اين خواسته و اراده او با اراده او نباشد يعنى از اراده خواستن پسين برخوردار نباشد، نظير كودكان بلكه احياناً افراد بالغ و ميانسال يا سالخوردهاى كه بر اراده خود كنترل ندارند، اينان اگرچه از خواستن پسين برخوردارند لكن فاقد ارادهاى هستند كه اين خواستن پسين را كنترل كند، و