آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١٧ - فصل اول پيشينه مشكل فلسفى آزادى و عليت در فلسفه و كلام اسلامى
يكى از قديمىترين مسائل فلسفى كه از دير زمان انديشه فيلسوفان بزرگ را به خود مشغول داشته و در دورههاى گوناگون فلسفى مورد بحث و اختلاف نظرهاى فلسفى فراوان بوده است، مسأله علّيّت و رابطه آن با آزادى انسان است.
عمق مسائل فلسفى مربوط به علّيّت و آزادى از يك سو، و ارتباط تنگاتنگى كه ميان اين دو مقوله و نظام فكرى و عملى انسان و نيز بسيارى از مسائل فلسفى و كلامى وجود دارد، اين مسأله را در حوزه مباحث فلسفى و كلامى از اهميت ويژهاى برخوردار كرده است.
در حوزه مسائل علوم انسانى نيز نقش بنيادين اين مبحث، چشمگير و قابل توجه است. در حوزه حقوق در زمينه پيشگيرى از وقوع جرم از يك سو، و در تشخيص و تعيين مجرم حقيقى، و نيز تعيين ميزان دخالت اراده فرد بزهكار در تحقق جرم از سوى ديگر، و نيز نقش جامعه و عوامل وراثت و محيط خانوادگى و تربيتى در شكلگيرى شخصيت بزهكار و شكل دهى اراده مجرمانه او، همگى با مسأله آزادى انسان و رابطه آن با علّيّت ارتباط نزديكى دارد.
در حوزه جامعهشناسى، تأثير روح جمعى در شكلگيرى شخصيت فردى انسان و اراده او، و نيز تأثير عوامل گوناگون تاريخى و جغرافيايى و غيره در تكوين و شكلگيرى روح و اراده جمعى، همگى مسائلى هستند كه با آزادى اراده انسان در ارتباط نزديك مىباشند.
در روانشناسى و جامعهشناسى نظرياتى وجود داشته و دارند كه اراده و شخصيت انسان