آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ١١٤ - ج نظريه نفى جبر على

«انتخاب خود شكل دهنده را[١]» بوجود مى‌آورند، بر آنچه انجام مى‌دهند كنترل مستقيم دارند، و كاملًا در برابر آنچه انجام مى‌دهند مسؤول هستند، بدون آنكه نيازى به علّيت فاعلى ذاتى باشد.

١٩. راندولف كلارك‌[٢] ديگر نظريه پرداز علّيت فاعلى‌[٣] در اعتراض بر نظريه نفى جبر علّى‌[٤]- نظير آنچه رابرت كين‌[٥] ارائه كرده است- معتقد است كه اين نظريه اگرچه انتخاب آزاد را توجيه و تأمين مى‌كند، لكن از ارائه طرحى براى توجيه و تبيين كنترل فعل بوسيله فاعل آزاد بيش از آنچه سازگارگرايان‌[٦] ارائه كرده‌اند عاجز است، در حالى كه براى توجيه كنترل و مسئوليت فاعل آزاد به بيش از آنچه سازگارگرايان‌[٧] ارائه مى‌كنند نياز است.

رابرت كين‌[٨] در پاسخ اين اعتراض مى‌گويد: اگرچه آنچه سازگارگرايان‌[٩] براى كنترل فعل توسط فاعل آزاد مطرح مى‌كنند براى تأمين كنترل آزادانه‌اى كه اختيارگرايان‌[١٠] براى فاعل آزاد قائلند كافى نيست، لكن چنين نيز نيست كه آنچه نظر اختيارگرايان را تأمين مى‌كند همان نوع كنترلى باشد كه سازگارگرايان مى‌گويند لكن كمى بيشتر، بلكه اصولًا كنترل فاعل به آن گونه كه اختيارگرايان‌[١١] معتقدند نوعى ديگر از كنترل است كه از نظر ماهيّت با آنچه سازگارگرايان مى‌گويند متفاوت است. سازگارگرايان‌[١٢] به نوعى كنترل معتقدند كه مى‌توان آن را «كنترل ايجابى پيشين»[١٣] ناميد، يعنى قدرت فاعل بر تعيين و ايجاب قبلى يك انتخاب از ميان انتخاب‌هاى متعدد.

[١] .Self -forming choice .

[٢] .Randolph Clarke .

[٣] .Causal -Agent .

[٤] .Causal Indete rminism .

[٥] .Robert Kane .

[٦] .Compatib ilists .

[٧] .Compatibi lists .

[٨] .Robert Kane .

[٩] .Compatibil ists .

[١٠] .Liberta rians .

[١١] .Libertar ians .

[١٢] .Compatibi lists .

[١٣] .Antec endent deter mining Control .