مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٦٧ - ٤٨ - چرا مسلمانان از اسلام استفاده درستى نكردند؟

٥- وجود مانع و صارف طبعى از عمل به واجبات و ترك محرمات.

معلوم است كه طبايع خام كه بر اكثر انسان‌هاى لذت‌جو مسلط است، مخالف قيودات دينى و تزكيه و تهذيب نفس است، و تنها خداشناسى فطرى بشر است و نيز خداپرستى در پاره‌اى از موارد، ولى نه بدان نحوى كه اسلام با كيفيت خاص در طى شبانه‌روز از مردم خواسته، خصوصا روزه در موسم گرما، و يا دن زكات و خمس، و يا ضبط نفس در موقع غليان غضب و خشم از فحش و توهين و دروغ عليه دشمن!

٦- قوى‌تر بودن انگيزه‌هاى نفسانى از انگيزه اطاعت از دستورات شرعى.

آيا اگر در مرحله خلقت انسان در صفات نفسى كمى تغييرات صورت مى‌گرفت براى متدين شدن مفيد نبود؟

اين سوال با آنكه جواب آن از طاقت بشر بيرون است، يك نوع سره ادب از طرح‌كننده آن (نگارنده) است. زيرا خالق، انسان را براى عبادت و بندگى خود و اقامه نظام در كره زمين، خلق فرموده و انگيزه‌هاى او را براى همه غايات تكاملى او به طور موزون نهادينه فرموده، بنابراين تغييرات يا لازم و يا حتى نيكو نبوده، و يا اگر لازم يا نيكو بوده مبتلا به مزاحم بوده كه بايد براى اعمار زمين و اقامه نظام مادى و علمى نيز مجهز باشد، و نيز بايد انگيزه‌هاى روحانى او آنقدر قوى نباشد كه پاداش اخروى‌