مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١١ - ٤٠ - علم و دين(٢)

دارد همانند روشنى چراغ به وسيله الكتريسيته، هر علت مادى كه در معلول مادى خود تأثير مى‌گذارد، تأثير خود را از خدا و مجرد ممكن مى‌گيرد و لا حول و لا قوه الا باللّه، هر كارى كه از كارمند و كارگر و فاعل و علل مادى صادر مى‌شود، از إفاضه حضرت حق است.

البته اشتباه به جبر و سلب اختيار، نشود كه اين موضوع در مورد انسان منجر به سلب قدرت او نمى‌شود، درحاليكه او فاعل مختار است، زيرا استعمال اين قدرت و إفاضه، به اراده انسان است، بنابراين جبرى در كار نيست و تنها جبار خداوند ذى الجلال و الاكرام است.

همين است فرمانروايى و پادشاهى تكوينى حق در همه كائنات و سراسر جهان هستى.

تصور مى‌رود اگر دانشمندان طبيعى و ماتريالست‌ها و ملحدين غربى و شرقى با اعصاب آرام و بدور از انگيزه احساسات و عاطفى اين مطالب را مطالعه مى‌كردند، و عمق انرا مى‌فهميدند، تاريخ دو سه قرن اخير در غرب به شكل ديگرى نوشته مى‌شد[١].

از همه اينها كه بگذريم، آيا مى‌شود اثبات كرد كه جهان‌بينى‌

[١] - اصول عقلى‌اى را كه در اين فصل بيان داشتيم در كتاب عقايد اسلامى، متافيزيك از نظر رئاليسم و صراط الحق و ساير كتب فلسفى و كلامى مانند اسفار، شروح تجريد محقق طوسى و شرح منظومه سبزوارى و كتابهاى علامه طباطبائى مطالعه نماييد.