گوناگون (قصه‌هاى كوتاه و آموزنده) - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٤٥ - ١٦٣ - تفسير يك آيه

٨- المعنى انه يجب عليه من القصاص بقتلها مثل الذى يجب عليه لو قتل الناس جميعاً و من عفى عن دمها و قد وجب القود عليها، كما لو عفى عن الناس جميعاً.

٩- التنزيل بلحاظ العقاب و الثواب، ففى صحيح ابن مسلم: از ابو جعفر امام باقر (ع) از قول خداوند عزوجل (من قتل نفساً) سؤال كردم فرمود: براى قاتل در آتش جايى است كه اگر همه مردم را مى‌كشت وارد نمى‌شد مگر همانجا[١]، و قريب به همين مضمون، چند روايت ديگر هم است، و فى بعضها: قلت فانه قتل اخر؟ قال: يضاعف عليه‌[٢].

اقول: و يؤيد هذه الروايات قوله تعالى: «وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَ لَعَنَهُ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظِيماً» (النساء: ٩٣)؛ زيرا خلود براى قتل يك انسان عقاب قاتل است. و بالاتر از خلود، عذابى نيست. ولى در اين جا چند سؤالى وجود دارد:

اولا؛ عقاب قتل همه مردم بواسطه قتل يك فرد از آنان، ظلم است.

ثانياً؛ اين عقاب مخالف ادله است كه جزاى يك بدى را، يك بدى مى‌داند، نه بيشتر، كقوله تعالى‌ «وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى‌ إِلَّا مِثْلَها» (الأنعام: ١٦٠).

و ثالثا؛ خلود براى كفار است. اگر قاتل مؤمن باشد خلود براى او نيست. به علاوه كه خلود در نار از لحاظ زمان قابل زياده نيست، ولى بلحاظ كيفيت عذاب، قابل زياده و نقيصه است.

و رابعاً؛ تنزيل مذكور موجب نقض غرض است؛ زيرا غرض اهميت گناه و پيامد قتل نفس است ولازم اين غرض آن است كه اهميت مذكور در قتل دو و سه وبيشتر از آن بالاتر رود، ولى معنى تنزيل اين است كه جزاء قتل هزاران آدمى بيشتر ازجزاء قتل يك تن نيست.

لايقال ان قتل العشرة يعدل عشرة اضعاف قتل الجميع و ان قتل الجميع يعدل‌

[١] - وسايل ج ١٩/ ٢

[٢] - المصدر ص ٣