علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٨٧ - روششناسی نقد و فهم حدیث در تفسیر المنار
در مجموع، ديدگاه مؤلفان المنار در خصوص سند روايت با اين بيان آنها آشكار ميشود:
ما كل ما لم يصح سنده باطل و لا كل ما صح سنده واقع.[١]
با اين وجود، در المنار داوري دربارة اسانيد روايات به چشم ميخورد و اين داوري هم دربارة سلسله روات سند است[٢] و هم دربارة خود راويان و جرح و تعديل آنها.[٣] البته در خصوص جرح و تعديل راويان ، آرای محمد عبده نمود كمتري داشته و رشيد رضاست كه به جرح و تعديل راويان پرداخته است. وي، در بيشتر موارد، از علما و دانشمندان اين فن نقل قول كرده و مكتب خاصي در اين موضوع ندارد.[٤] بدين ترتيب، رشيد رضا اكثر نقل قولهاي خود را، در باب جرح و تعديل، بدون تعليق و يا اظهار نظري خاص رها كرده است؛[٥] ولي در موارد محدودي نيز ميان آرا و اقوالي كه از علماي جرح و تعديل نقل كرده، داوري ميكند؛ به عنوان مثال، دربارة جرح يا تعديل يحيي بن يمان، بعد از نقل آرای گوناگون، يكي را صواب ميداند[٦] و يا طعن ابن معين را بر توثيق بزار، در خصوص منهال بن خليفه ترجيح ميدهد.[٧] در مواردي نيز رشيد رضا با جمهور علماي اهل سنت مخالفت كرده و قولي را ترجيح ميدهد كه با نظر آنان هماهنگ نيست.[٨]
از ديگر مطالبي كه در بحث سند بايد به آن اشاره شود و از مباحث مهم و قابل توجه المنار به حساب ميآيد، ديدگاه رشيد رضا دربارة رجال و راويان صحيحين است. شايان ذكر است كه جمهور علماي اهل سنت دو كتاب بخاري و مسلم را پذيرفته و براي احاديث اين دو كتاب و راويانش مزيت خاصي نسبت به ساير جوامع حديثي قایلاند.
شيوه نقل روايات توسط رشيد رضا در المنار نشان از آن دارد كه در ديدگاه وي نيز صحيحين از يك مزيت نسبي برخوردارند.[٩] اما با اين وجود، وي برخي از راويان صحيحين را جرح كرده است؛ به عنوان مثال، حجاج بن محمد أعور[١٠] و ابراهيم بن يزيد[١١] از راويان صحيحين هستند كه مورد طعن رشيد رضا قرار گرفتهاند.
.[٤٨٠] المنار، ج٩، ص٥٠٦.
[١]. براي نمونه رك: همان، ج١، ص٨٤، ج٩، ص١٢٥، ج١٢، ص١٦٠، ج١٢، ص١٧٣.
.[٤٨٢] همان، ج١، ص٨.
.[٤٨٣] همان، ج١، ص٤٦٧.
[٢]. همان، ج٤، ص٤.
[٣]. همان، ج٥، ص٣٥٣.
[٤]. همان، ج١، ص٨٩.
[٥]. همان، ج٢، ص٢٠٦.
[٦]. همان، ج١١، ص٣٥، ج١، ص٣٥٠.
[٧]. البته در مواردي نيز تنها به ضعف سند اشاره کرده و وجه آن را بيان نميكند (همان، ج٢، ص١٧٢، ج١، ص٣٨١).
[٨]. موقف المدرسة العقلية الحديثة، ص١٣٠.