اگر آن توصیف و گزاره دربارة «یونس بن عبدالرحمن» باشد، در این صورت، هم مشتمل بر روند یک سویه نگری و شاید حاوی جهت منفی باشد. بسیاری از واقفیان، یونس را تهديد و برخی تطمیع گسترده کردند، که بر صحت دیدگاه آنان پایبند باشد و امامت امام رضا٧ را اقرار نیاورد، اما او در رد آن درخواست‌های جاذبه‌دار پای فشرد.[٢] یونس بن عبدالرحمن از رهگذر این‌که متوفای سال ٢٠٨ق است،[٣] تمامی دوران امامت امام رضا (م ٢٠٣ق) و پنج سال از عصر ولایت، امام جواد٧ را درک کرده است. نجاشی[٤] و شیخ طوسی،[٥] با تأکید، او را از صحابیان امام رضا٧ نيز بر شمرده‌اند و روایت او از آن حضرت در منابع روایی به فراواني رخ داده و مشهود است. آن حضرت از جمله وکیل خویش «عبدالعزیز بن مهتدی قمی» را برای شناخت و دریافت کامل دین و فقه اهل بیت، به او ارجاع داده‌ است.[٦] وی از مخالفان همکاری امام رضا٧ با نظام خلافت در هر صورت بود.[٧]

٣. «فضل بن شاذان معاصر چهار امام (امام رضا، امام جواد، امام هادی و امام عسکری:) بوده و بارها با ایشان دیدار کرده و از آنان روایت کرده است».

راقم این سطور، گرچه بر این موضع ـ که فضل بن شاذان معاصر چهار امام بوده و از صحابیان آنان به حساب می‌آید ـ با نویسنده همراه و موافق است، اما با دو گرایش و رویکرد ایشان ـ که ملاقات
فراوان با آن ذوات مقدس و نقل از همه آنان باشد ـ همگام نیست و آن را مبتنی بر دلیل، مدرک
و قرینه نمی‌داند.

دربارة این‌که با آن چهار امام به فراوانی ملاقات داشته است، از زاویه ملاقات کننده و ملاقات شونده، دستخوش چالش و مانع است. کنترل و مراقبت شدید آن پیشوایان، بویژه امامان هادی٧ و عسکری٧، از طرف نظام خلافت امکان آن رخداد را کم‌رنگ و تضعیف می‌کند. از طرفی، حضور «فضل بن شاذان» در«خراسان» به عنوان وکیل و مرجع و آسیب شناس و اشتغال دایم و ممتد او به نقادی جریان‌ها و مکاتب انحرافی و مناظرات با صاحبان ملل و نحل و از طرف دیگر، کنترل فعل و انفعالات او به وسيله طاهریان حاکمان منطقه‌ای و سپری کردن ایام ممتد تبعید در منطقه بیهق، همگراي با دیدارهای فراوان نیست.

نقل فضل بن شاذان از امام رضا٧ و ملاقات مکرر با آن حضرت، علی‌رغم این‌که برخی او را متولد پس از شهادت امام رضا٧ می‌دانند،[٨] در منابع حدیث ریشه و بنیاد استوار دارد.[٩] و تنها در یک مورد،

[١]. همان، ش٥٦، ١٠٤، ١٥٤، ٢٧٩، ٣٦٧، ٣٨٠، ٤٥٣، ٥٥٨، ٦٥٧، ٧٧٥، ٧٨٨، ٩٠٢، ٩٠٤، ٩١٠، ٩١١، ٩١٢، ٩٢٠، ٩٢٥، ٩٢٦، ٩٢٩، ٩٥٢، ٩٨٠، ١٠٣٣و...

[٢]. عیون اخبار الرضا ٧، ج٢، ص٩٧؛ علل الشرایع، ص٩٣.

[٣]. رجال النجاشي، ش٨٤٠.

[٤]. الذريعة، ج٢٥، ص٣٠٥.

[٥]. الجامع في الرجال، ج٢، ص٥٦٣.

[٦]. احسن التقاسیم، ص٤٢٨.

[٧]. تاریخ نیشابور، مقدمه، ص١٦.

[٨]. تاريخ حكومت طاهريان، ص٦١.

[٩]. الكافي، ج٨، ح١٣٨.