مرجع هر خير و شرف و حقيقت و نوري، وجود است و اصل ثابت و شجره طيبه اوست، كه شاخه هايش آسمان ها و زمين و ارواح و اشباح را پر كرده و مرجع هر شر و فرومايگي و بطلان و ظلمتي عدم است كه شجره خبيثه ظلماني واژگونه اوست و چنين درختي، هيچگونه ثبات و قراري ندارد.

و ماهيت از ناحيه ذاتش متّصف به خير يا شر بودن نمي‌شود زيرا ماهيت چيزي جز ماهيت نيست، با اين وجود بر حسب لا اقتضايي ذاتي و امكان ماهيتي، امري زوال‌پذير و از بين رونده و باطل است؛ و وقتي از مرزهاي ديار عدم و دار وحشت و هلاكت به سمت بارگاه وجود خارج شد و از چشمه زلال وجود نوشيد، بالعرض و مجازاً شريف و خير مي‌شود؛ و هر چه وجود تمام‌تر و كامل‌تر باشد خير و شرافت آن بيش‌تر است تا آن جا كه به وجودي كه هيچ گونه عدمي در او نيست و كمالي كه هيچ گونه نقصاني ندارد منتهي شود. چنين وجودي، شريف است كه هيچ گونه فرومايگي‌در او راه ندارد و خيري است كه هيچ گونه شرارتي در آن نيست، و همه خيرها و شرافت‌ها از افاضات و اشراقات و تجليات و حالات و تحوّلات اوست. و هيچ خير و كمال حقيقي ذاتي وجود ندارد جز اين كه از آن او و به واسطه او و از جانب او و در او و بر اوست، و مراتب ديگر به اعتبار انتساب به او و مظهر او بودن خيرهايى دارند و به اعتبار انتسابشان به خود، كمال و خيريت و حقيقت و شيئيتي ندارند، چنانچه خداوند متعال مى فرمايد: «كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ» [١] و فرمود: «كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ». [٢]

سرور انبيا و تكيه‌گاه برگزيدگان، صلوات الله و سلامه عليه و علي آله الطيبين الطاهرين، مى فرمايد: «من وجه خيراً فليحمد الله و من وجه غير ذلك فلايلومنّ الّا نفسها؛ هر كه خيري ديد بايد خداوند را بر آن شكر كند و هر كس جز آن چيزي ديد نبايد جز

[١]. قصص/ ٨٨.

[٢]. الرحمن/ ٢٦ و ٢٧.