بعض مراتب علم به وجوب حق تعالي واجب است و بر زمين‌ها و آسمان‌ها گسترش يافته است. و اوست كه بر همه چيز احاطه علمي دارد. در اين زمان است كه گاهي براي قلب سالك به فضل خداوند و بخشش او كشفي حاصل مي‌شود و او مي‌فهمد كه نور همان وجود است و در دار هستي به غير او نور و ظهوري نيست و همه نورها و ظهورها به او باز مي‌گردد: «يا منوّر النور [١]؛ اي نوراني‌كننده نور»، «يا جاعل الظلمات و النور [٢]؛ اي قراردهنده تاريكي‌ها و نور»، «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ [٣]؛ خداوند نور آسمان‌ها و زمين است».

و نورانيت نورهاي عرضي و علوم با همه مراتبش از خداست، و گرنه ماهيات آن‌ها همه تاريكي‌هايي است كه برخي تاريك‌تر از بعض ديگرند و تيرگي‌هاي متراكمي است كه برخي در يكديگر فرو رفته‌اند. پس، نورانيت عالم‌هاي ملك و ملكوت و ظهور پردگيان قدس و جبروت همه از نور اوست و او نور مطلق و ظهور صرف، بدون هيچ‌گونه تاريكي و تيرگي، است و ديگر مراتب نور از نور اوست كه در دعاي كميل هم به آن اشاره شده است: «وبنور وجهك الذي اضاء له كلّ شي‌ء؛ و به نور وجهت كه همه چيز به سبب آن روشن شده است».

در كتاب كافي از علي بن ابراهيم قمي، از حسين بن عبدالله الصغير، از محمد بن ابراهيم جعفري، از احمد بن علي بن محمد بن عبدالله بن عمر بن علي بن ابيطالب، از امام صادق، عليه السلام، روايت شده است كه:

«ان الله كان اذ لا كان، فخلق الكان و المكان. وخلق نور الانوار الذي نوّرت منه الانوار، واجري فيه من نوره الذي نوّرت منه الانوار. و هو النور الذي خلق منه محمدا وعليا، فلم يزالا نورين اوّلين؛ اذ لا شي‌ء كوّن قبلهما. فلم يزالا يجريان‌

[١]. دعاي جوشن كبير، فقره ٤٨.

[٢]. اقبال الاعمال؛ ص ٢١٤ و ٢٢٤، دعاي روز ٢٣ و ٢٦ ماه مبارك رمضان.

[٣]. نور/ ٣٥.