زمانی در یکی از کتابهای کوچک کسروی[١] (شاید جزوه شیخ قربان از نجف می‌آید، از این طراز جزوه‌ها) مطلبی را خواندم که در آن به صبر حمله کرده بود که اینها به مردم دستور صبر می‌دهند. حالا عجیب این است که یک چیزی را مورد حمله قرار داده بود که جوابش همراهش بود و آن یک رباعی است در این دیوانی که منسوب به حضرت امیر است. معلوم نیست که شعر از حضرت امیر باشد یا نباشد ولی به هر حال مضمونْ بسیار عالی است. این رباعی عربی را نقل کرده بود به عنوان انتقاد که ببینید اینها چه دستورها می‌دهند! من همان وقت حیرت کردم. نظامی هم مضمون این رباعی را به شعر درآورده است؛ می‌گوید :

صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند بر اثر صبر نوبت ظفر آید

این شعر فارسی به اندازه آن شعر عربی رسا نیست. حالا اگر شما باشید و همین شعر، از این چه می‌فهمید؟ این شعر فارسی بدآموزی است یا نیک‌آموزی؟ این که می‌گوید «صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند» آیا مقصودش از صبر یعنی حالت انتظار و دست روی دست گذاشتن و در خانه نشستن؟ می‌گوید آدم در خانه که بنشیند و همین طور منتظر باشد ظفر برایش می‌آید؟ یا این که می‌گوید صبر و ظفر، صبر و پیروزی دو دوست قدیم هستند؛ یعنی در میدان مبارزه صبر دوست ظفر است؛ در میدان مبارزه خیال نکن ظفر مفت به تو می‌رسد، باید صابر بود و

[١] . كسروی جزوه زیاد دارد، جزوه مثلا چهل پنجاه صفحه‌ای.