پیامبر صلّی اللّه علیه و آله که نمود عقل کلّ در عالم وجود است مسلط گردد؟! [١] بنابراین آنچه در مورد تأثیر سحر بر عقل پیامبر نقل شده درست نیست و از طریق اهل بیت علیهم السّلام هم نرسیده است و آنچه در جامع بخاری (ج ٧، ص ١٧٨) و فتح الباری (ج ١٠، ص ١٩٣) و مسلم (ج ٧، ص ١٤) آمده، مردود شناخته می‌شود و جزو احادیث جعلی است. [٢]

نظر صاحب المنار در مورد جنّ‌

اعتقاد رشید رضا در مورد جن هم مانند اعتقاد استادش شیخ عبده است. جن دیده نمی‌شود و ادعای رؤیت جن را ناشی از خطای حس و ادراک مدعی می‌داند و به نظر او حدیث صحیحی هم در این خصوص نیامده است و هر کس ادعا کند جن را دیده است، ادعایش وهم و خیالی بیش نیست و حقیقت خارجی ندارد؛ شاید هم حیوان عجیبی- مثلا میمونی- را دیده باشد و گمان کرده که جن دیده است. رشید رضا بعد از اظهار این نظر، حدیثی از ابو هریره می‌آورد در مورد اینکه کسی خرمای صدقه را دزدید؛ و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خبر داد که سارق جزو شیاطین است (و این حدیث در بخاری آمده) و احادیث دیگری هم از دیگران نقل شده که دلالت بر این دارد که انسان جن را می‌بیند. رشید رضا بعد از نقل این احادیث می‌گوید: «حق این است که در بین همه این احادیث، حدیث صحیحی وجود ندارد». [٣]
وی می‌افزاید: «ممکن است میکروبهای بیماری‌زا نوعی جن باشند» و در ذیل آیه «الَّذِینَ یَأْکُلُونَ الرِّبا لا یَقُومُونَ إِلَّا کَما یَقُومُ الَّذِی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطانُ مِنَ الْمَسِّ» [٤] می‌گوید:
«متکلمین می‌گویند: جن جانداری پنهان است و دیده نمی‌شود و ما مکرر در «المنار» یادآور شدیم: صحیح آن است که اجسام زنده پنهان که در این عصر به وسیله میکروسکوبها دیده می‌شوند و میکروب نامیده می‌شوند نوعی جن باشند و ثابت شده که آنها علل اکثر بیماریها هستند». [٥]

[١] عبده، سلطه شیطان بر بندگان مخلص خدا را رد می‌کند. ر. ک: تفسیر المنار، ج ٣، ص ٢٩١.
[٢] در این باره در التمهید (ج ١، ص ١٦٩- ١٦٣) به تفصیل سخن گفتیم.
[٣] ر. ک: التفسیر و المفسرون، ج ٢، ص ٥٨٤ و ٥٨٥.
[٤] «کسانی که ربا می‌خورند. [از گور] بر نمی‌خیزند مگر مانند برخاستن کسی که شیطان بر اثر تماسّ، آسیمه سرش کرده است». بقره ٢: ٢٧٥.
[٥] تفسیر المنار، ج ٣، ص ٩٦.